Bài viết được tham vấn y khoa bởi ThS.BSNT Nguyễn Thị Hà Trang, Thạc sĩ, Bác sĩ nội trú chuyên khoa Sản - Phụ khoa, Khoa Sản Thường, Bệnh viện Phụ sản Trung ương.
Sau sinh là giai đoạn cơ thể người mẹ cần nhiều thời gian để hồi phục sau quá trình mang thai và sinh nở. Đồng thời, nếu nuôi con bằng sữa mẹ, mọi thực phẩm mẹ ăn hằng ngày đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng sữa và gián tiếp tác động đến sức khỏe của trẻ. Vì vậy, bên cạnh việc bổ sung các thực phẩm giàu dinh dưỡng, mẹ cũng cần biết những thực phẩm cần hạn chế sau sinh để bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé.
Vì sao cần hạn chế một số thực phẩm sau sinh?
Trong thời kỳ hậu sản, hệ tiêu hóa, nội tiết và quá trình chuyển hóa của người mẹ vẫn đang dần ổn định. Với những phụ nữ cho con bú, một số thành phần từ thực phẩm có thể đi vào sữa mẹ. Nếu chế độ ăn thiếu khoa học hoặc sử dụng nhiều thực phẩm không phù hợp, mẹ có thể chậm hồi phục, tăng cân mất kiểm soát, giảm chất lượng sữa hoặc khiến trẻ bú mẹ gặp các vấn đề như đầy bụng, khó ngủ, quấy khóc.
Tuy nhiên, “hạn chế” không đồng nghĩa với “kiêng tuyệt đối”. Ngoại trừ rượu bia và các chất kích thích cần tránh hoàn toàn, phần lớn thực phẩm chỉ nên sử dụng ở mức hợp lý, tùy theo tình trạng sức khỏe của mẹ và phản ứng của trẻ.
Ngoại trừ rượu bia và các chất kích thích cần tránh hoàn toàn
Những thực phẩm cần hạn chế sau sinh
Đồ uống có cồn
Rượu, bia và các đồ uống chứa cồn là nhóm thực phẩm cần tránh trong suốt thời gian cho con bú. Cồn có thể đi vào sữa mẹ và ảnh hưởng đến sự phát triển hệ thần kinh, giấc ngủ cũng như khả năng vận động của trẻ.
Ngoài ra, việc sử dụng rượu bia còn làm chậm quá trình hồi phục của cơ thể và ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc em bé.
Cà phê, trà đặc và đồ uống chứa caffeine
Caffeine có trong cà phê, trà đặc, nước tăng lực, một số loại nước ngọt và cả sô cô la. Khi mẹ tiêu thụ quá nhiều, caffeine có thể đi vào sữa mẹ khiến trẻ dễ kích thích, khó ngủ, quấy khóc hoặc ngủ không sâu giấc.
Nếu có thói quen uống cà phê, mẹ nên hạn chế lượng sử dụng và ưu tiên các loại đồ uống không chứa caffeine.
Hải sản có hàm lượng thủy ngân cao
Cá là nguồn cung cấp protein và omega-3 rất tốt, tuy nhiên một số loài cá biển lớn có thể chứa nhiều thủy ngân. Thủy ngân tích lũy trong cơ thể mẹ có thể truyền qua sữa và ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh của trẻ.
Mẹ sau sinh nên hạn chế các loại cá có nguy cơ chứa nhiều thủy ngân như cá kiếm, cá thu lớn, một số loại cá ngừ lớn và ưu tiên những loại cá an toàn hơn như cá hồi, cá chép hoặc các loại cá nước ngọt có nguồn gốc rõ ràng.
Mẹ sau sinh nên hạn chế các loại cá có nguy cơ chứa nhiều thủy ngân
Thức ăn nhanh và thực phẩm nhiều dầu mỡ
Các món chiên rán, thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, muối và năng lượng nhưng lại ít vitamin, khoáng chất.
Việc ăn nhiều nhóm thực phẩm này có thể khiến mẹ tăng cân, chậm phục hồi sau sinh, đồng thời làm giảm chất lượng khẩu phần dinh dưỡng. Một số nghiên cứu cũng cho thấy chất béo chuyển hóa có thể ảnh hưởng đến thành phần sữa mẹ.
Thực phẩm quá nhiều đường
Bánh kẹo, nước ngọt, trà sữa, bánh ngọt và các món tráng miệng chứa nhiều đường không mang lại nhiều giá trị dinh dưỡng nhưng lại làm tăng nguy cơ tăng cân, rối loạn chuyển hóa và tăng đường huyết.
Mẹ sau sinh nên ưu tiên nguồn đường tự nhiên từ trái cây thay vì các loại thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện.
Thực phẩm quá cay hoặc nhiều gia vị
Ớt, tiêu, sa tế và các món ăn quá cay có thể gây kích thích đường tiêu hóa của mẹ. Ở một số trường hợp, mùi vị của thực phẩm có thể làm thay đổi hương vị sữa mẹ, khiến trẻ bú ít hơn hoặc quấy khóc.
Do đó, trong giai đoạn đầu sau sinh, mẹ nên lựa chọn các món ăn thanh đạm, ít gia vị và dễ tiêu hóa.
Thực phẩm nhiều muối
Ăn mặn không giúp tăng tiết sữa mà còn làm tăng nguy cơ giữ nước, tăng huyết áp và tạo gánh nặng cho thận.
Thay vì sử dụng nhiều nước mắm, muối hoặc thực phẩm chế biến sẵn, mẹ nên ưu tiên các món ăn tươi, nêm nếm vừa phải.
Thực phẩm muối chua và lên men không đảm bảo
Các món như dưa muối, cà muối, xoài ngâm hoặc thực phẩm lên men không đảm bảo vệ sinh có thể chứa nhiều muối hoặc nguy cơ nhiễm vi sinh vật nếu chế biến không đúng cách.
Nếu sử dụng, mẹ nên lựa chọn thực phẩm đảm bảo an toàn và không nên ăn quá nhiều.
Thực phẩm sống hoặc chưa nấu chín
Hải sản sống, thịt tái, trứng lòng đào hoặc các món chưa được nấu chín kỹ làm tăng nguy cơ nhiễm vi khuẩn và ký sinh trùng, có thể gây ngộ độc thực phẩm hoặc rối loạn tiêu hóa.
Trong giai đoạn sau sinh, mẹ nên ăn chín uống sôi để đảm bảo an toàn.
Một số thực phẩm có thể ảnh hưởng đến nguồn sữa
Theo kinh nghiệm dân gian và một số ghi nhận lâm sàng, một số thực phẩm như bạc hà, lá lốt hoặc rau mùi tây khi sử dụng với lượng lớn có thể làm giảm tiết sữa ở một số phụ nữ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học về tác dụng này hiện còn hạn chế và mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy từng người.
Nếu nhận thấy lượng sữa giảm sau khi ăn các thực phẩm trên, mẹ nên theo dõi và điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.
Có nên kiêng hoàn toàn sau sinh?
Quan niệm kiêng khem quá mức sau sinh hiện không còn được khuyến khích. Việc chỉ ăn vài món quen thuộc trong thời gian dài có thể khiến mẹ thiếu hụt vitamin, khoáng chất và chất xơ, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục cũng như chất lượng sữa.
Thay vào đó, mẹ nên xây dựng chế độ ăn đa dạng với đầy đủ các nhóm chất gồm tinh bột, protein, chất béo lành mạnh, rau xanh, trái cây và uống đủ nước mỗi ngày. Chỉ hạn chế hoặc tránh những thực phẩm có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và trẻ.
Lưu ý khi sử dụng thuốc và thực phẩm chức năng
Không phải mọi loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng đều an toàn trong thời gian cho con bú. Một số hoạt chất có thể bài tiết qua sữa mẹ và ảnh hưởng đến trẻ sơ sinh.
Trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc, vitamin, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung nào, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn phù hợp.
Mẹ sau sinh nên ăn như thế nào để nhanh phục hồi?
Để cơ thể nhanh hồi phục và duy trì nguồn sữa chất lượng, mẹ nên ăn đủ bữa, đa dạng thực phẩm, tăng cường thịt nạc, cá, trứng, sữa, các loại đậu, rau xanh và trái cây tươi. Uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý, giữ tinh thần thoải mái và vận động nhẹ theo hướng dẫn của bác sĩ cũng là những yếu tố quan trọng giúp cải thiện sức khỏe sau sinh.
Kết luận
Những thực phẩm cần hạn chế sau sinh chủ yếu gồm rượu bia, đồ uống chứa nhiều caffeine, thực phẩm nhiều đường, nhiều dầu mỡ, đồ ăn quá cay, quá mặn, thực phẩm sống, thực phẩm chế biến sẵn và một số loại cá có hàm lượng thủy ngân cao. Việc lựa chọn thực phẩm khoa học kết hợp chế độ nghỉ ngơi hợp lý sẽ giúp mẹ nhanh phục hồi sức khỏe, duy trì nguồn sữa chất lượng và tạo nền tảng tốt cho sự phát triển toàn diện của trẻ trong những tháng đầu đời.
Nguồn: Sức khỏe & đời sống
