Cập nhật ngày 25/08/2026
Mang thai là giai đoạn việc sử dụng thuốc cần được cân nhắc đặc biệt. Không có loại thuốc nào được xem là an toàn tuyệt đối trong thai kỳ, trong khi nhiều thuốc có thể đi qua nhau thai và ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Vì vậy, mẹ bầu không nên tự ý dùng bất kỳ loại thuốc nào, kể cả thuốc không kê đơn, nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
Trong thực tế, nhiều phụ nữ mang thai vẫn phải điều trị các bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường, hen phế quản, nhiễm khuẩn hoặc các bệnh mạn tính khác. Khi đó, bác sĩ sẽ cân nhắc giữa lợi ích điều trị cho mẹ và nguy cơ đối với thai nhi để lựa chọn thuốc phù hợp. Tuy nhiên, có nhiều nhóm thuốc được khuyến cáo chống chỉ định hoặc cần tránh trong thai kỳ vì nguy cơ gây dị tật bẩm sinh, ảnh hưởng đến sự phát triển của thai hoặc gây biến chứng cho mẹ và trẻ sơ sinh.
Vì sao nhiều thuốc không được dùng trong thai kỳ?
Trong thời gian mang thai, hầu hết thuốc đều có khả năng qua nhau thai với mức độ khác nhau. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:
- Loại thuốc sử dụng.
- Liều lượng và thời gian điều trị.
- Thời điểm dùng thuốc trong thai kỳ.
- Tình trạng sức khỏe của người mẹ.
Tam cá nguyệt đầu tiên (3 tháng đầu) là giai đoạn hình thành các cơ quan của thai nhi nên nguy cơ dị tật bẩm sinh cao nhất nếu tiếp xúc với các thuốc có độc tính. Ở những tháng cuối thai kỳ, một số thuốc tuy ít gây dị tật nhưng vẫn có thể ảnh hưởng đến tim, phổi, thận, hệ thần kinh hoặc quá trình thích nghi sau sinh của trẻ.
Mẹ bầu không nên tự ý dùng bất kỳ loại thuốc nào, kể cả thuốc không kê đơn, nếu chưa có chỉ định của bác sĩ
Những nhóm thuốc chống chỉ định hoặc cần tránh khi mang thai
- Thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAIDs)
Các thuốc như ibuprofen, ketoprofen, diclofenac, naproxen và aspirin liều cao không được khuyến cáo sử dụng, đặc biệt từ nửa sau của thai kỳ.
Việc sử dụng NSAIDs có thể làm tăng nguy cơ đóng sớm ống động mạch của thai nhi, suy giảm chức năng thận thai, giảm nước ối và tăng nguy cơ biến chứng cho cả mẹ lẫn thai.
Ngay cả thuốc bôi ngoài da chứa NSAIDs cũng có thể hấp thu qua da, vì vậy mẹ bầu không nên tự ý sử dụng.
Đối với giảm đau thông thường, bác sĩ thường ưu tiên lựa chọn thuốc có hồ sơ an toàn tốt hơn nếu thực sự cần thiết.
- Một số thuốc điều trị cảm lạnh và cúm
Nhiều thuốc trị cảm lạnh không kê đơn là thuốc phối hợp nhiều hoạt chất, trong đó có các chất co mạch như:
- Pseudoephedrine.
- Phenylephrine.
Các hoạt chất này không được khuyến cáo trong thai kỳ vì có thể làm giảm lưu lượng máu đến nhau thai và ảnh hưởng đến thai nhi.
Ngoài ra, nhiều thuốc cảm còn chứa NSAIDs nên mẹ bầu cần đọc kỹ thành phần và không nên tự mua thuốc điều trị.
- Một số thuốc chống dị ứng
Một số thuốc kháng histamin thế hệ cũ có tác dụng an thần không được khuyến cáo sử dụng trong 3 tháng đầu nếu không thật cần thiết.
Nếu cần điều trị dị ứng, bác sĩ sẽ lựa chọn những thuốc có nhiều dữ liệu an toàn hơn trong thai kỳ thay vì để người bệnh tự dùng.
- Một số nhóm kháng sinh
Không phải tất cả kháng sinh đều chống chỉ định trong thai kỳ. Nhiều nhóm như penicillin hoặc cephalosporin vẫn được sử dụng khi có chỉ định.
Tuy nhiên, một số nhóm cần tránh gồm:
- Tetracycline (doxycycline, minocycline…): có thể gây vàng răng, ảnh hưởng sự phát triển xương của thai.
- Aminoglycoside (streptomycin, gentamicin…): có nguy cơ gây độc tai và tổn thương thận thai nhi, đặc biệt streptomycin liên quan đến điếc bẩm sinh không hồi phục.
- Fluoroquinolone (ciprofloxacin, levofloxacin, ofloxacin…): có nguy cơ ảnh hưởng đến sụn và xương đang phát triển.
- Trimethoprim/sulfamethoxazole: cần tránh nếu có lựa chọn khác, đặc biệt ở giai đoạn đầu và cuối thai kỳ.
- Telavancin và một số kháng sinh mới có cảnh báo nguy cơ đối với thai nhi.
Việc lựa chọn kháng sinh phải do bác sĩ quyết định dựa trên loại nhiễm khuẩn, tuổi thai và lợi ích điều trị.
- Thuốc điều trị mụn chứa isotretinoin
Đây là một trong những thuốc có nguy cơ gây quái thai rất cao.
Isotretinoin có thể gây dị tật nghiêm trọng ở não, tim, tai, mắt và nhiều cơ quan khác của thai nhi. Phụ nữ sử dụng thuốc phải áp dụng biện pháp tránh thai nghiêm ngặt trước, trong và sau điều trị theo hướng dẫn chuyên môn.
- Một số thuốc điều trị tăng huyết áp
Nhóm thuốc:
- Thuốc ức chế men chuyển (ACEI).
- Thuốc đối kháng thụ thể angiotensin II (ARB).
Được chống chỉ định từ tam cá nguyệt thứ hai do có thể gây tổn thương thận thai nhi, thiểu ối, chậm phát triển và thậm chí tử vong thai.
Phụ nữ có kế hoạch mang thai cần được bác sĩ chuyển sang thuốc điều trị tăng huyết áp phù hợp hơn.
- Một số thuốc điều trị rối loạn nhịp tim
Amiodarone không được khuyến cáo sử dụng từ giữa thai kỳ vì có thể gây rối loạn chức năng tuyến giáp ở thai nhi và trẻ sơ sinh.
Một số thuốc chẹn beta vẫn có thể được sử dụng nếu có chỉ định, nhưng trẻ sơ sinh cần được theo dõi sau sinh do nguy cơ hạ đường huyết hoặc nhịp tim chậm.
- Thuốc chống đông đường uống
Các thuốc kháng vitamin K thường chống chỉ định trong thai kỳ do có thể gây dị tật bẩm sinh và xuất huyết.
Trong nhiều trường hợp cần chống đông, bác sĩ sẽ thay thế bằng heparin hoặc các thuốc phù hợp hơn cho phụ nữ mang thai.
- Thuốc ngủ và thuốc an thần
Các thuốc thuộc nhóm benzodiazepine không nên tự ý sử dụng.
Nếu dùng kéo dài hoặc sử dụng gần thời điểm sinh, trẻ sơ sinh có thể gặp tình trạng suy hô hấp, bú kém, giảm trương lực cơ hoặc hội chứng cai thuốc sau sinh.
- Một số thuốc chống trầm cảm
Một số thuốc ức chế tái hấp thu serotonin như paroxetine được ghi nhận có thể làm tăng nguy cơ dị tật tim bẩm sinh nếu sử dụng trong giai đoạn đầu thai kỳ.
Tuy nhiên, việc điều trị trầm cảm ở phụ nữ mang thai cần được cá thể hóa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc vì việc ngừng điều trị đột ngột cũng có thể gây nguy hiểm cho cả mẹ và thai.
- Thuốc chống động kinh
Axit valproic là thuốc chống động kinh có nguy cơ gây quái thai rất cao, liên quan đến dị tật ống thần kinh, tim, xương và nhiều bất thường phát triển thần kinh.
Ngoài ra, carbamazepine, phenobarbital và topiramate cũng có nguy cơ gây dị tật ở mức độ khác nhau.
Phụ nữ mắc động kinh cần được bác sĩ chuyên khoa điều chỉnh phác đồ điều trị trước khi mang thai, tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc.
- Thuốc điều trị ung thư
Thuốc hóa trị có khả năng gây độc tế bào mạnh, làm tăng nguy cơ dị tật thai, sảy thai hoặc thai chết lưu, đặc biệt trong 3 tháng đầu.
Người đang điều trị ung thư thường được khuyến cáo áp dụng các biện pháp tránh thai hiệu quả trong suốt thời gian điều trị và một khoảng thời gian sau khi kết thúc hóa trị.
Ngoài các thuốc trên, còn những thuốc nào cần đặc biệt lưu ý?
Một số thuốc và hoạt chất khác cũng được khuyến cáo tránh hoặc chỉ sử dụng khi không còn lựa chọn thay thế, bao gồm:
- Ergotamine điều trị đau nửa đầu.
- Fluconazole đường uống điều trị nấm.
- Retinoid toàn thân.
- Thalidomide.
- Thuốc chứa vitamin A liều rất cao.
- Dầu thầu dầu và một số thuốc nhuận tràng kích thích.
- Một số thuốc điều trị tiêu chảy có chứa bismuth.
- Một số thuốc nhỏ mũi co mạch.
Không phải tất cả các thuốc này đều chống chỉ định tuyệt đối trong mọi trường hợp, nhưng đều cần được bác sĩ cân nhắc kỹ trước khi sử dụng.
Nguyên tắc sử dụng thuốc an toàn khi mang thai
Để hạn chế tối đa nguy cơ cho thai nhi, phụ nữ mang thai nên tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng:
- Không tự ý mua hoặc sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, kể cả thuốc không kê đơn, thuốc đông y, thực phẩm chức năng hay vitamin liều cao.
- Thông báo với bác sĩ về tuổi thai, các thuốc đang sử dụng và tiền sử dị ứng thuốc.
- Không tự ý ngừng các thuốc điều trị bệnh mạn tính khi chưa được bác sĩ hướng dẫn.
- Luôn dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian và tái khám theo hẹn.
- Nếu dự định mang thai, nên trao đổi với bác sĩ để rà soát toàn bộ thuốc đang sử dụng và điều chỉnh nếu cần.
Phòng khám Phụ sản Alpha. Địa chỉ: số 53 đường Nguyễn Trãi, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Khi nào cần dùng thuốc dù đang mang thai?
Không phải lúc nào mang thai cũng phải tránh hoàn toàn thuốc. Trong nhiều trường hợp như viêm phổi, nhiễm trùng tiết niệu, tăng huyết áp, đái tháo đường thai kỳ hoặc động kinh, việc điều trị đúng thuốc còn giúp giảm nguy cơ sinh non, sảy thai, nhiễm trùng thai và nhiều biến chứng nguy hiểm khác.
Điều quan trọng là mọi quyết định điều trị cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên lợi ích và nguy cơ đối với từng thai phụ.
Kết luận
Tóm lại, nhiều nhóm thuốc có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thai nhi và được chống chỉ định hoặc cần hạn chế trong thai kỳ. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc phụ nữ mang thai phải từ chối mọi loại thuốc. Khi mắc bệnh, mẹ bầu cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và lựa chọn thuốc phù hợp. Việc tự ý mua thuốc hoặc dùng theo kinh nghiệm của người khác có thể gây những hậu quả khó lường cho cả mẹ và em bé.
