Phụ nữ mang thai có được dùng kháng sinh không? Đây là băn khoăn của nhiều thai phụ khi mắc các bệnh nhiễm khuẩn như viêm đường tiết niệu, viêm họng, viêm phổi hay nhiễm khuẩn da. Trên thực tế, mang thai không đồng nghĩa với việc phải kiêng hoàn toàn thuốc kháng sinh. Tuy nhiên, việc lựa chọn loại thuốc, liều dùng và thời điểm sử dụng cần được bác sĩ cân nhắc kỹ lưỡng để vừa điều trị hiệu quả cho mẹ, vừa hạn chế tối đa nguy cơ đối với thai nhi.
Phụ nữ mang thai có được dùng kháng sinh không?
Câu trả lời là có, nhưng chỉ khi thật sự cần thiết và phải có chỉ định của bác sĩ.
Kháng sinh là nhóm thuốc có tác dụng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của vi khuẩn, được sử dụng để điều trị các bệnh do nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, phần lớn kháng sinh đều có thể đi qua nhau thai và tiếp cận thai nhi. Vì vậy, việc sử dụng thuốc trong thai kỳ luôn phải cân nhắc giữa lợi ích điều trị cho người mẹ và nguy cơ đối với em bé.
Điều quan trọng cần hiểu là không phải mọi trường hợp mang thai đều phải tránh dùng kháng sinh. Ngược lại, nhiều bệnh nhiễm khuẩn nếu không được điều trị đúng có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn so với việc sử dụng thuốc.
Các nghiên cứu cho thấy nhiễm trùng đường tiết niệu, nhiễm trùng sinh dục, nhiễm khuẩn hô hấp hay nhiễm khuẩn da nếu không điều trị có thể làm tăng nguy cơ sinh non, vỡ ối sớm, thai nhẹ cân hoặc lây truyền vi khuẩn từ mẹ sang con.
Vì vậy, khi có chỉ định phù hợp, điều trị bằng kháng sinh vẫn là lựa chọn cần thiết để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.
Không phải mọi trường hợp mang thai đều phải tránh dùng kháng sinh.
Vì sao việc dùng kháng sinh khi mang thai cần đặc biệt thận trọng?
Trong thời gian mang thai, cơ thể người phụ nữ có nhiều thay đổi sinh lý như tăng thể tích máu, tăng lưu lượng tuần hoàn, tăng tốc độ lọc của thận và thay đổi chuyển hóa thuốc. Những thay đổi này có thể làm ảnh hưởng đến khả năng hấp thu, phân bố và đào thải kháng sinh.
Bên cạnh đó, mức độ ảnh hưởng của thuốc đối với thai nhi còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như:
- Loại kháng sinh sử dụng.
- Liều lượng và thời gian điều trị.
- Thời điểm dùng thuốc trong thai kỳ.
- Tình trạng sức khỏe của mẹ và thai.
Không phải tất cả kháng sinh đều nguy hiểm như nhau. Có những nhóm thuốc đã được sử dụng rộng rãi nhiều năm với dữ liệu an toàn tương đối đầy đủ, nhưng cũng có những nhóm thuốc đã được chứng minh làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Nguy cơ của kháng sinh theo từng giai đoạn thai kỳ
Thời điểm dùng thuốc có ý nghĩa rất quan trọng.
Ba tháng đầu thai kỳ
Đây là giai đoạn các cơ quan của thai nhi đang hình thành nên cũng là thời kỳ nhạy cảm nhất với thuốc.
Nếu sử dụng các kháng sinh có nguy cơ cao trong giai đoạn này, thai nhi có thể tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh hoặc ảnh hưởng đến quá trình phát triển cơ quan.
Tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba
Sau khi các cơ quan đã hình thành, nguy cơ gây dị tật giảm hơn nhưng thuốc vẫn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của xương, răng, hệ thần kinh, thính giác hoặc chức năng của một số cơ quan.
Đến cuối thai kỳ, gan và thận của thai nhi vẫn chưa hoàn thiện nên việc đào thải thuốc còn hạn chế, khiến một số thuốc có thể tích lũy và gây độc cho trẻ sơ sinh.
Những nhóm kháng sinh thường được xem là an toàn hơn trong thai kỳ
Theo các tổng quan cập nhật về an toàn thuốc trong thai kỳ, một số nhóm kháng sinh có dữ liệu an toàn tương đối tốt khi được chỉ định đúng gồm:
- Penicillin như amoxicillin, ampicillin.
- Cephalosporin.
- Clindamycin.
- Fosfomycin trong điều trị một số trường hợp nhiễm trùng đường tiết niệu.
- Một số thuốc nhóm beta-lactam khác.
Đây là những nhóm thuốc thường được bác sĩ ưu tiên lựa chọn khi thai phụ mắc các bệnh nhiễm khuẩn phù hợp.
Tuy nhiên, việc lựa chọn thuốc vẫn phải dựa trên vị trí nhiễm khuẩn, loại vi khuẩn nghi ngờ, tuổi thai và tình trạng sức khỏe của từng người.
Phòng khám Phụ sản Alpha. Địa chỉ: số 53 đường Nguyễn Trãi, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Những kháng sinh cần tránh khi mang thai
Một số nhóm kháng sinh đã được chứng minh hoặc có bằng chứng cho thấy có thể gây ảnh hưởng đến thai nhi nên thường không được khuyến cáo sử dụng trong thai kỳ nếu có lựa chọn khác.
Nhóm tetracyclin
Các thuốc như tetracyclin, doxycyclin, minocyclin có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành xương và răng của thai nhi, làm vàng răng và giảm phát triển xương.
Nhóm aminoglycosid
Các thuốc như streptomycin, gentamicin, amikacin có nguy cơ gây tổn thương thính giác và thận của thai nhi. Trong đó, streptomycin có liên quan đến nguy cơ điếc bẩm sinh không hồi phục.
Nhóm fluoroquinolon
Các thuốc như ciprofloxacin, levofloxacin, ofloxacin thường không được ưu tiên trong thai kỳ do nguy cơ ảnh hưởng đến sụn và sự phát triển của hệ cơ xương.
Trimethoprim phối hợp sulfamethoxazole
Thuốc có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa acid folic, đặc biệt trong giai đoạn đầu thai kỳ, nên chỉ được cân nhắc khi lợi ích điều trị vượt trội nguy cơ và có chỉ định của bác sĩ.
Một số thuốc khác
Một số kháng sinh hoặc thuốc kháng khuẩn khác như telavancin, ketoconazol đường uống hoặc một số thuốc còn thiếu dữ liệu an toàn cũng thường không được lựa chọn cho phụ nữ mang thai.
Có phải cứ mắc bệnh là phải uống kháng sinh?
Câu trả lời là không.
Kháng sinh chỉ có tác dụng với nhiễm khuẩn do vi khuẩn, hoàn toàn không có tác dụng đối với các bệnh do virus như:
- Cảm lạnh.
- Cúm.
- Phần lớn các trường hợp viêm họng do virus.
- Sốt siêu vi.
Việc tự ý dùng kháng sinh trong những trường hợp này không giúp bệnh khỏi nhanh hơn mà còn làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, dị ứng thuốc và tác dụng không mong muốn.
Nguyên tắc sử dụng kháng sinh an toàn cho phụ nữ mang thai
Để đảm bảo hiệu quả điều trị và hạn chế rủi ro, thai phụ cần tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng:
- Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ.
- Thông báo đầy đủ tuổi thai, tiền sử dị ứng thuốc và các thuốc đang sử dụng.
- Uống đúng loại thuốc, đúng liều và đủ thời gian điều trị.
- Không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc khi thấy đỡ triệu chứng.
- Không sử dụng đơn thuốc cũ hoặc thuốc của người khác.
- Không tự mua kháng sinh tại nhà thuốc khi chưa được khám.
Nếu trong quá trình điều trị xuất hiện các dấu hiệu như nổi mẩn, khó thở, sốt cao hơn, tiêu chảy kéo dài hoặc bất kỳ biểu hiện bất thường nào, cần liên hệ ngay với bác sĩ để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Khi nào thai phụ cần đi khám?
Phụ nữ mang thai nên đến cơ sở y tế nếu có các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm khuẩn như:
- Sốt kéo dài hoặc sốt cao.
- Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc đau vùng hông lưng.
- Khí hư bất thường kèm mùi hôi.
- Ho nhiều, khó thở, đau ngực.
- Vết thương sưng nóng đỏ đau hoặc chảy mủ.
Việc xác định đúng nguyên nhân gây bệnh sẽ giúp bác sĩ lựa chọn loại kháng sinh phù hợp, tránh sử dụng thuốc không cần thiết.
Phòng khám Phụ sản Alpha. Địa chỉ: số 53 đường Nguyễn Trãi, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Kết luận
Phụ nữ mang thai vẫn có thể sử dụng kháng sinh khi mắc bệnh nhiễm khuẩn, nhưng việc điều trị phải được thực hiện dưới sự theo dõi của bác sĩ. Không phải tất cả kháng sinh đều nguy hiểm cho thai nhi, song cũng có nhiều nhóm thuốc cần tránh vì có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của em bé.
Thay vì tự ý mua thuốc hoặc nghe theo kinh nghiệm truyền miệng, thai phụ nên đi khám sớm khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn để được chẩn đoán chính xác và lựa chọn phương pháp điều trị an toàn, phù hợp với từng giai đoạn của thai kỳ. Điều này vừa giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, vừa bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.
Nguồn: Sức khỏe & đời sống, Bệnh viện Từ Dũ
Bài viết được kiểm duyệt chuyên môn bởi PGS.TS.BS Phạm Thị Thanh Hiền, Nguyên Phó Giám đốc Trung tâm tư vấn Sức khoẻ sinh sản Kế hoạch hoá gia đình, Bệnh viện Phụ sản Trung ương.
