Bài viết được tham vấn y khoa bởi ThS.BSNT Đỗ Văn Hảo, Thạc sĩ, Bác sĩ nội trú chuyên khoa Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.
Đau đầu, đau lưng, đau cơ hay sốt là những triệu chứng khá phổ biến trong thai kỳ. Tuy nhiên, việc lựa chọn thuốc giảm đau đối với phụ nữ mang thai cần đặc biệt thận trọng, bởi nhiều loại thuốc có thể đi qua nhau thai và ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Dù một số thuốc được đánh giá tương đối an toàn, mẹ bầu cũng không nên tự ý sử dụng mà cần có hướng dẫn của bác sĩ.
Vì sao phụ nữ mang thai cần thận trọng khi dùng thuốc giảm đau?
Trong thời gian mang thai, những thay đổi về nội tiết, tuần hoàn và chuyển hóa khiến phụ nữ dễ gặp các cơn đau đầu, đau lưng, đau vùng chậu hoặc đau cơ. Ngoài ra, sốt do cảm cúm, viêm họng hay các bệnh nhiễm trùng cũng có thể khiến thai phụ cần dùng thuốc hạ sốt, giảm đau.
Tuy nhiên, phần lớn thuốc đều có khả năng qua nhau thai. Tùy từng loại thuốc, liều lượng, thời điểm sử dụng và tuổi thai, thuốc có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, dị tật bẩm sinh hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.
Ngược lại, nếu cơn đau hoặc sốt kéo dài không được điều trị đúng cách cũng có thể gây bất lợi cho sức khỏe người mẹ và thai nhi. Vì vậy, việc dùng thuốc giảm đau trong thai kỳ luôn cần cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ.
Phụ nữ mang thai cần thận trọng khi dùng thuốc giảm đau
Paracetamol vẫn là lựa chọn ưu tiên khi cần giảm đau, hạ sốt
Theo nhiều hướng dẫn y khoa hiện nay, paracetamol vẫn là thuốc giảm đau, hạ sốt được ưu tiên lựa chọn cho phụ nữ mang thai khi thực sự cần thiết.
Thuốc có thể được chỉ định trong các trường hợp:
- Đau đầu.
- Đau răng.
- Đau cơ, đau lưng.
- Đau họng.
- Sốt do cảm cúm hoặc nhiễm virus.
Các nghiên cứu hiện nay chưa ghi nhận bằng chứng rõ ràng cho thấy việc sử dụng paracetamol ngắn ngày, đúng liều làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là thuốc hoàn toàn vô hại. Một số nghiên cứu gần đây đặt ra giả thuyết việc dùng paracetamol kéo dài hoặc với liều cao trong thai kỳ có thể liên quan đến một số rối loạn phát triển thần kinh ở trẻ. Mối liên quan này vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu và chưa có kết luận chính thức.
Do đó, nguyên tắc sử dụng paracetamol là:
- Chỉ dùng khi thật sự cần thiết.
- Dùng liều thấp nhất có hiệu quả.
- Dùng trong thời gian ngắn nhất có thể.
- Không tự ý kéo dài điều trị.
Không nên tự ý dùng thuốc chống viêm giảm đau NSAIDs
Nhóm thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) gồm:
- Ibuprofen.
- Naproxen.
- Diclofenac.
- Celecoxib.
Đây là những thuốc giảm đau khá phổ biến nhưng không phải lựa chọn an toàn cho phụ nữ mang thai.
Theo các cảnh báo của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), việc sử dụng NSAIDs trong nửa đầu thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ sảy thai ở một số trường hợp.
Đặc biệt, từ nửa sau thai kỳ, các thuốc này có thể gây:
- Đóng sớm ống động mạch của thai nhi.
- Giảm chức năng thận của thai.
- Thiểu ối.
- Tăng nguy cơ biến chứng cho thai nhi và trẻ sơ sinh.
Vì vậy, thai phụ không nên tự mua ibuprofen hoặc các thuốc giảm đau chống viêm khác để điều trị đau đầu, đau lưng hay đau răng.
Thận trọng với thuốc giảm đau nhóm opioid
Các thuốc giảm đau opioid như:
- Morphine.
- Codeine.
- Oxycodone.
- Hydrocodone.
- Hydromorphone.
Chỉ được sử dụng trong những trường hợp đau nặng và phải có chỉ định của bác sĩ.
Một số nghiên cứu cho thấy việc sử dụng opioid trong 3 tháng đầu thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh ở não, cột sống hoặc tủy sống. Nếu dùng kéo dài hoặc gần thời điểm sinh, trẻ sơ sinh còn có thể gặp hội chứng cai thuốc, suy hô hấp hoặc bú kém sau sinh.
Do đó, đây không phải là nhóm thuốc mẹ bầu được phép tự sử dụng.
Cẩn thận với thuốc cảm cúm và thuốc giảm đau phối hợp
Một sai lầm khá phổ biến là tự mua thuốc cảm cúm hoặc thuốc giảm đau tổng hợp.
Nhiều chế phẩm điều trị cảm lạnh, cảm cúm chứa đồng thời:
- Paracetamol.
- Thuốc co mạch.
- Thuốc kháng histamin.
- Thuốc giảm đau chống viêm.
Nếu không đọc kỹ thành phần, thai phụ có thể vô tình dùng quá liều paracetamol hoặc sử dụng các hoạt chất không phù hợp trong thai kỳ.
Vì vậy, trước khi dùng bất kỳ thuốc cảm nào, mẹ bầu nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ.
Những trường hợp cần đặc biệt thận trọng
Trước khi dùng thuốc giảm đau, phụ nữ mang thai nên thông báo với bác sĩ nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Mắc bệnh gan.
- Bệnh thận.
- Suy dinh dưỡng.
- Có tiền sử nghiện rượu.
- Đang điều trị nhiều loại thuốc khác.
- Có tiền sử dị ứng thuốc.
Việc đánh giá đầy đủ tình trạng sức khỏe sẽ giúp bác sĩ lựa chọn thuốc và liều dùng phù hợp.
Khi nào cần đi khám thay vì chỉ dùng thuốc giảm đau?
Không phải mọi cơn đau trong thai kỳ đều có thể tự điều trị bằng thuốc.
Thai phụ cần đến cơ sở y tế nếu gặp các triệu chứng như:
- Sốt trên 38,5°C kéo dài.
- Đau đầu dữ dội, tái diễn nhiều lần.
- Đau đầu kèm mờ mắt, phù nhiều hoặc tăng huyết áp.
- Đau bụng dữ dội.
- Khó thở.
- Thai máy bất thường.
- Co giật.
Đây có thể là dấu hiệu của tiền sản giật, nhiễm trùng hoặc các bệnh lý cần được điều trị chuyên khoa.
Phòng khám Phụ sản Alpha. Địa chỉ: số 53 đường Nguyễn Trãi, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Có thể giảm đau bằng các biện pháp không dùng thuốc
Trong nhiều trường hợp nhẹ, các biện pháp chăm sóc tại nhà có thể giúp cải thiện triệu chứng mà chưa cần dùng thuốc.
Thai phụ nên:
- Nghỉ ngơi đầy đủ.
- Uống nhiều nước.
- Ngủ đủ giấc.
- Chườm ấm khi sốt.
- Chườm lạnh vùng cổ gáy nếu đau đầu do căng cơ.
- Massage nhẹ vùng vai gáy.
- Giữ tinh thần thư giãn.
- Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng.
Nếu cơn đau liên quan đến mệt mỏi, thiếu ngủ hoặc căng thẳng, việc nghỉ ngơi hợp lý đôi khi giúp cải thiện rõ rệt.
Nguyên tắc sử dụng thuốc giảm đau an toàn trong thai kỳ
Để bảo đảm an toàn cho cả mẹ và thai nhi, phụ nữ mang thai cần ghi nhớ một số nguyên tắc:
- Không tự ý dùng bất kỳ thuốc giảm đau nào khi chưa có chỉ định.
- Ưu tiên các biện pháp không dùng thuốc nếu triệu chứng nhẹ.
- Chỉ sử dụng paracetamol khi thực sự cần thiết và đúng liều hướng dẫn.
- Không tự ý dùng ibuprofen, naproxen, diclofenac hoặc các NSAIDs khác.
- Không tự ý dùng thuốc giảm đau opioid.
- Đọc kỹ thành phần các thuốc cảm cúm để tránh dùng trùng hoạt chất.
- Nếu đau hoặc sốt kéo dài trên 24–48 giờ hoặc triệu chứng ngày càng nặng, cần đi khám để xác định nguyên nhân.
Tóm lại
Thuốc giảm đau có thể giúp cải thiện các triệu chứng khó chịu trong thai kỳ, nhưng việc sử dụng cần hết sức thận trọng. Hiện nay, paracetamol vẫn được xem là lựa chọn ưu tiên khi cần giảm đau, hạ sốt ở phụ nữ mang thai nếu dùng đúng liều, đúng thời gian và có chỉ định phù hợp. Trong khi đó, nhiều thuốc giảm đau khác như nhóm NSAIDs hoặc opioid có thể tiềm ẩn nguy cơ đối với thai nhi và không nên tự ý sử dụng. Khi xuất hiện đau hoặc sốt trong thai kỳ, điều quan trọng không chỉ là giảm triệu chứng mà còn phải xác định đúng nguyên nhân để được điều trị an toàn, hiệu quả cho cả mẹ và em bé.
