Tiểu đường thai kỳ là một trong những rối loạn chuyển hóa thường gặp trong thai kỳ, thường xuất hiện từ tuần 24-28. Nếu không được kiểm soát tốt, bệnh có thể làm tăng nguy cơ tiền sản giật, sinh non, thai to, sinh mổ và nhiều biến chứng cho cả mẹ lẫn thai nhi. Vì vậy, xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học là “chìa khóa” giúp kiểm soát đường huyết và đảm bảo một thai kỳ an toàn. Vậy mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ nên ăn gì?
Tiểu đường thai kỳ là gì?
Tiểu đường thai kỳ là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện lần đầu trong thời gian mang thai. Nguyên nhân chủ yếu là do sự thay đổi nội tiết khiến cơ thể giảm đáp ứng với insulin (kháng insulin), làm đường trong máu tăng cao.
Phần lớn thai phụ không có triệu chứng rõ ràng. Một số trường hợp có thể xuất hiện các dấu hiệu như khát nước nhiều, đi tiểu nhiều, nhanh đói, nhìn mờ hoặc sụt cân.
Nếu không được kiểm soát tốt, tiểu đường thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ:
- Thai to, khó sinh.
- Tiền sản giật.
- Sinh non.
- Tăng tỷ lệ sinh mổ.
- Hạ đường huyết ở trẻ sau sinh.
- Dị tật thai nhi hoặc thai chết lưu trong những trường hợp nặng.
- Người mẹ có nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 sau sinh.
Do đó, bên cạnh việc theo dõi đường huyết và khám thai định kỳ, chế độ ăn hợp lý đóng vai trò rất quan trọng trong điều trị.
Chế độ ăn hợp lý đóng vai trò rất quan trọng trong điều trị tiểu đường thai kỳ
Mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ nên ăn gì?
Ưu tiên carbohydrate nguyên hạt, giàu chất xơ
Carbohydrate vẫn là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể nên mẹ bầu không cần kiêng hoàn toàn tinh bột. Điều quan trọng là lựa chọn loại tinh bột phù hợp.
Nên ưu tiên các loại carbohydrate hấp thu chậm như:
- Gạo lứt.
- Yến mạch.
- Bánh mì nguyên cám.
- Ngũ cốc nguyên hạt.
- Các loại đậu.
- Khoai lang với lượng phù hợp.
Những thực phẩm này chứa nhiều chất xơ, giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, hạn chế tăng đường huyết sau ăn và tạo cảm giác no lâu.
Ngược lại, nên hạn chế bánh mì trắng, bánh ngọt, nước ngọt, kẹo, trà sữa và các thực phẩm chứa nhiều đường tinh luyện vì dễ làm đường huyết tăng nhanh.
Nên ưu tiên các loại carbohydrate hấp thu chậm
Tăng cường thực phẩm giàu protein
Protein giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thu carbohydrate, từ đó góp phần ổn định đường huyết.
Nguồn protein tốt cho mẹ bầu gồm:
- Thịt nạc.
- Cá.
- Thịt gà bỏ da.
- Trứng.
- Sữa ít béo hoặc không đường.
- Đậu phụ.
- Đậu nành và các loại đậu.
Mỗi bữa ăn nên có đủ lượng đạm phù hợp thay vì chỉ ăn nhiều tinh bột.
Ăn nhiều rau xanh
Rau xanh là nhóm thực phẩm gần như không thể thiếu trong thực đơn của mẹ bầu mắc tiểu đường thai kỳ.
Các loại rau lá xanh đậm như cải bó xôi, cải xanh, rau muống, rau dền, súp lơ, bông cải xanh… chứa nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ nhưng rất ít carbohydrate, giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả.
Các loại rau không chứa tinh bột như dưa leo, cà chua, nấm, cần tây, bí xanh, bí ngòi cũng rất phù hợp.
Ở mỗi bữa chính, nên để rau chiếm khoảng một nửa khẩu phần ăn.
Lựa chọn trái cây có chỉ số đường huyết thấp
Trái cây vẫn cần thiết trong thai kỳ nhưng mẹ bầu nên lựa chọn những loại có lượng đường vừa phải.
Các loại trái cây được khuyến khích gồm:
- Táo.
- Lê.
- Cam.
- Bưởi.
- Ổi.
- Bơ.
- Dâu tây.
- Việt quất.
- Mâm xôi.
Nên ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép vì chất xơ giúp làm chậm hấp thu đường.
Đồng thời cần hạn chế các loại quả có hàm lượng đường cao như mít, nhãn, sầu riêng hoặc ăn với lượng nhỏ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Bổ sung chất béo lành mạnh
Chất béo vẫn cần thiết cho sự phát triển não bộ và hệ thần kinh của thai nhi.
Mẹ bầu nên ưu tiên:
- Dầu ô liu.
- Dầu hạt cải.
- Quả bơ.
- Hạnh nhân.
- Óc chó.
- Hạt chia.
- Cá hồi.
Hạn chế mỡ động vật, bơ, kem béo và các thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa.
Sữa và chế phẩm từ sữa ít đường
Sữa cung cấp canxi và protein cần thiết trong thai kỳ.
Mẹ bầu nên lựa chọn:
- Sữa dành cho người bị tiểu đường thai kỳ.
- Sữa tươi không đường.
- Sữa ít béo.
- Sữa chua không đường.
Do sữa cũng chứa carbohydrate nên không nên uống quá nhiều trong một lần mà có thể chia thành nhiều lần trong ngày.
Những món ăn nhẹ giúp ổn định đường huyết
Các bữa phụ giúp hạn chế hạ đường huyết và tránh ăn quá nhiều ở bữa chính.
Một số món ăn nhẹ phù hợp gồm:
- Sữa chua không đường kết hợp dâu tây hoặc táo.
- Một nắm nhỏ các loại hạt không muối.
- Trứng luộc.
- Ức gà luộc.
- Cá hấp.
- Rau luộc.
- Yến mạch ăn cùng sữa không đường và quả mọng.
Nên ăn bữa phụ sau bữa chính khoảng 2-3 giờ để duy trì đường huyết ổn định.
Nguyên tắc ăn uống mẹ bầu cần ghi nhớ
Ngoài lựa chọn thực phẩm, cách ăn cũng rất quan trọng.
Các chuyên gia khuyến cáo mẹ bầu nên:
- Chia thành 3 bữa chính và 2-3 bữa phụ mỗi ngày.
- Không bỏ bữa.
- Không ăn quá no trong một bữa.
- Ăn rau trước, sau đó đến đạm rồi mới ăn tinh bột để hạn chế tăng đường huyết sau ăn.
- Ăn đúng giờ mỗi ngày.
- Kết hợp vận động nhẹ khoảng 30 phút/ngày nếu không có chống chỉ định từ bác sĩ sản khoa.
Mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ cần hạn chế gì?
Để kiểm soát tốt đường huyết, thai phụ nên hạn chế:
- Bánh ngọt, kẹo, kem.
- Nước ngọt, trà sữa, nước ép thêm đường.
- Rượu, bia và đồ uống có cồn.
- Thức ăn nhanh.
- Thực phẩm chế biến sẵn.
- Thịt xông khói, xúc xích, hamburger.
- Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ.
- Gạo trắng, bánh mì trắng, bún, phở với khẩu phần quá lớn.
- Các loại trái cây nhiều đường như nhãn, mít, dưa hấu nếu ăn quá nhiều.
- Không nên lạm dụng nước mía hoặc nước dừa.
Theo dõi đường huyết và khám thai định kỳ
Chế độ ăn chỉ là một phần trong quá trình điều trị tiểu đường thai kỳ.
Mẹ bầu cần theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ, ghi lại kết quả và tái khám đúng lịch. Nếu sau khoảng hai tuần điều chỉnh chế độ ăn mà đường huyết vẫn không đạt mục tiêu, bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng hoặc chỉ định điều trị bằng thuốc hay insulin khi cần thiết.
Đồng thời, không nên tự ý cắt giảm quá mức lượng tinh bột hoặc ăn kiêng để giảm cân vì có thể khiến mẹ thiếu năng lượng và ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi.
Phòng khám Phụ sản Alpha. Địa chỉ: số 53 đường Nguyễn Trãi, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội
Kết luận
Mẹ bầu bị tiểu đường thai kỳ hoàn toàn có thể kiểm soát tốt bệnh nếu xây dựng chế độ ăn khoa học và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ. Thực đơn nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, trái cây ít đường, thực phẩm giàu protein và chất béo lành mạnh, đồng thời hạn chế đồ ngọt, tinh bột tinh chế và thực phẩm chế biến sẵn.
Kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý với vận động nhẹ nhàng, theo dõi đường huyết thường xuyên và khám thai định kỳ sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe của mẹ và tạo điều kiện tốt nhất để thai nhi phát triển khỏe mạnh.
Nguồn: Sức khỏe & đời sống
Bài viết được kiểm duyệt chuyên môn bởi PGS.TS.BS Phạm Thị Thanh Hiền, Nguyên Phó Giám đốc Trung tâm tư vấn Sức khoẻ sinh sản Kế hoạch hoá gia đình, Bệnh viện Phụ sản Trung ương.
