Cập nhật ngày 07/08/2026
Mang thai là giai đoạn cơ thể người phụ nữ có nhiều thay đổi, đồng thời hệ miễn dịch cũng trở nên nhạy cảm hơn. Vì vậy, bên cạnh việc bổ sung đầy đủ dưỡng chất, mẹ bầu cần đặc biệt lưu ý đến an toàn thực phẩm. Một số loại thức ăn có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc, nhiễm khuẩn, tích lũy kim loại nặng hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi nếu sử dụng không đúng cách.
Vì sao mẹ bầu cần thận trọng khi lựa chọn thực phẩm?
Trong thai kỳ, mọi dưỡng chất người mẹ hấp thu đều có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự phát triển của thai nhi. Bên cạnh đó, một số vi khuẩn như Listeria, Salmonella hay ký sinh trùng Toxoplasma có thể gây bệnh nặng ở phụ nữ mang thai, làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc thai chết lưu.
Ngoài nguy cơ nhiễm khuẩn, việc tiêu thụ quá nhiều đường, muối, rượu bia hay các loại cá chứa hàm lượng thủy ngân cao cũng có thể gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của mẹ và sự phát triển thần kinh của thai nhi.
Do đó, bên cạnh chế độ ăn cân đối, thai phụ cần biết những thực phẩm nên hạn chế hoặc tránh trong suốt thai kỳ.
Thực phẩm sống hoặc chưa nấu chín kỹ
Đây là nhóm thực phẩm được các chuyên gia sản khoa khuyến cáo nên tránh trong suốt thai kỳ.
Các món như sushi, sashimi, gỏi cá, hàu sống, tiết canh, thịt bò tái, trứng lòng đào hoặc hải sản chưa nấu chín có thể chứa vi khuẩn Salmonella, Listeria, E.coli hoặc ký sinh trùng Toxoplasma. Những tác nhân này không chỉ gây ngộ độc thực phẩm mà còn có nguy cơ ảnh hưởng đến thai nhi thông qua nhau thai.
Để đảm bảo an toàn, thịt, cá, hải sản và trứng cần được chế biến chín hoàn toàn trước khi sử dụng.
Cá có hàm lượng thủy ngân cao
Cá là nguồn cung cấp protein, DHA và omega-3 rất tốt cho thai kỳ. Tuy nhiên, một số loài cá biển cỡ lớn lại tích lũy nhiều thủy ngân trong cơ thể.
Nếu thủy ngân tích tụ quá nhiều, thai nhi có thể bị ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ và hệ thần kinh.
Các loại cá như cá kiếm, cá thu vua, cá kình hoặc một số loại cá ngừ cỡ lớn nên được hạn chế trong thai kỳ. Thay vào đó, mẹ bầu có thể lựa chọn cá hồi, cá mòi, cá trích hoặc các loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp để vừa bổ sung DHA vừa đảm bảo an toàn.
Sữa và các chế phẩm từ sữa chưa tiệt trùng
Sữa chưa tiệt trùng và một số loại phô mai mềm làm từ sữa tươi nguyên liệu có thể chứa vi khuẩn Listeria monocytogenes.
Loại vi khuẩn này có khả năng gây nhiễm trùng nhau thai, nhiễm trùng ối, làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc thai chết lưu.
Vì vậy, thai phụ chỉ nên sử dụng sữa và các chế phẩm từ sữa đã được tiệt trùng hoặc thanh trùng theo đúng quy định an toàn thực phẩm.
Thịt chế biến sẵn
Các loại thịt nguội, xúc xích, giăm bông, thịt xông khói hoặc cá hun khói là những thực phẩm có nguy cơ nhiễm vi khuẩn Listeria nếu bảo quản hoặc chế biến không đúng cách.
Trong trường hợp muốn sử dụng, mẹ bầu nên hâm nóng hoặc nấu chín kỹ trước khi ăn thay vì dùng trực tiếp.
Đồ uống có cồn và chất kích thích
Không có ngưỡng sử dụng rượu bia nào được xem là an toàn trong thai kỳ.
Việc uống rượu bia có thể làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh, chậm phát triển trí tuệ, sinh non và hội chứng rối loạn do rượu ở thai nhi.
Ngoài ra, mẹ bầu cũng nên hạn chế cà phê, trà đặc và các loại nước tăng lực chứa nhiều caffeine. Việc tiêu thụ quá nhiều caffeine có thể liên quan đến nguy cơ thai nhẹ cân hoặc tăng nguy cơ sảy thai nếu sử dụng với lượng lớn.
Nước ngọt có gas và thực phẩm nhiều đường
Khi mang thai, nhu cầu năng lượng tăng nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc nên tiêu thụ nhiều đồ ngọt.
Nước ngọt có gas, bánh kẹo, trà sữa và các loại thực phẩm chứa nhiều đường dễ làm tăng đường huyết, tăng cân quá mức và làm tăng nguy cơ đái tháo đường thai kỳ.
Thay vì sử dụng các loại đồ uống nhiều đường, mẹ bầu nên ưu tiên nước lọc, sữa, sữa chua không đường hoặc nước ép trái cây nguyên chất với lượng phù hợp.
Đồ ăn nhiều muối và thực phẩm chế biến sẵn
Các món ăn quá mặn, đồ hộp, mì ăn liền hay thức ăn chế biến sẵn thường chứa nhiều muối và chất bảo quản.
Việc tiêu thụ nhiều muối có thể khiến cơ thể giữ nước, làm tăng nguy cơ phù, tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật ở những phụ nữ có yếu tố nguy cơ.
Do đó, chế độ ăn của mẹ bầu nên ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế gia vị mặn và giảm sử dụng thực phẩm công nghiệp.
Thực phẩm nhiều chất béo chuyển hóa
Khoai tây chiên, gà rán, bánh ngọt công nghiệp, bánh quy, thức ăn nhanh và nhiều loại thực phẩm chiên rán chứa chất béo chuyển hóa.
Nếu sử dụng thường xuyên, nhóm thực phẩm này có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa, tăng cân quá mức, đái tháo đường thai kỳ và ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe tim mạch.
Thay vào đó, mẹ bầu nên lựa chọn chất béo lành mạnh từ cá, các loại hạt, quả bơ và dầu thực vật.
Một số thực phẩm cần sử dụng thận trọng
Ngoài các nhóm thực phẩm trên, một số thực phẩm cũng cần được sử dụng đúng cách trong thai kỳ.
Rau sống và rau mầm chưa nấu chín có nguy cơ nhiễm vi khuẩn nên cần được rửa sạch và chế biến kỹ trước khi ăn.
Gan động vật chứa nhiều sắt và vitamin A dạng retinol. Mặc dù đây là thực phẩm giàu dinh dưỡng, nhưng nếu ăn quá thường xuyên, đặc biệt khi mẹ bầu đã sử dụng vitamin tổng hợp theo chỉ định của bác sĩ, có thể dẫn đến dư thừa vitamin A. Vì vậy chỉ nên ăn với lượng vừa phải.
Đối với đu đủ xanh, dứa chưa chín, rau ngót hoặc khổ qua, hiện vẫn còn những ý kiến khác nhau về mức độ ảnh hưởng. Các chuyên gia thường khuyến cáo thai phụ không nên sử dụng quá nhiều, đặc biệt trong 3 tháng đầu thai kỳ, và nên tham khảo ý kiến bác sĩ nếu có nguy cơ dọa sảy thai hoặc tiền sử sản khoa đặc biệt.
Lưu ý để ăn uống an toàn trong thai kỳ
Ngoài việc lựa chọn thực phẩm phù hợp, mẹ bầu cũng cần thực hiện tốt các nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm như ăn chín, uống sôi; rửa sạch rau quả; bảo quản thực phẩm đúng cách; không sử dụng thực phẩm ôi thiu hoặc quá hạn; đồng thời khám thai định kỳ và bổ sung vitamin, khoáng chất theo hướng dẫn của bác sĩ.
Kết luận
Chế độ dinh dưỡng trong thai kỳ không chỉ cần đầy đủ dưỡng chất mà còn phải đảm bảo an toàn thực phẩm. Việc tránh các món ăn sống, thực phẩm chưa tiệt trùng, cá chứa nhiều thủy ngân, rượu bia, đồ uống nhiều đường, thức ăn chế biến sẵn và hạn chế các thực phẩm nhiều muối, nhiều chất béo chuyển hóa sẽ góp phần giảm nguy cơ biến chứng thai kỳ, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho thai nhi phát triển khỏe mạnh.
Phòng khám Phụ sản Alpha. Địa chỉ: số 53 đường Nguyễn Trãi, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội
Nguồn: Sức khỏe & đời sống
