Cập nhật ngày 07/08/2026
Hiếm muộn đang có xu hướng gia tăng tại Việt Nam và ngày càng trẻ hóa. Không ít cặp vợ chồng có sức khỏe bình thường, sinh hoạt đều đặn nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc có con. Trên thực tế, chậm có thai có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân ở cả nam giới và nữ giới, thậm chí có trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ sẽ giúp các cặp đôi chủ động thăm khám và điều trị sớm, từ đó nâng cao cơ hội mang thai.
Khi nào được xem là chậm có con?
Không phải cặp vợ chồng nào cũng có thể thụ thai ngay sau khi kết hôn hoặc ngừng sử dụng biện pháp tránh thai. Theo thống kê, khoảng 80% các cặp đôi có thai trong vòng 6 tháng đầu và khoảng 90% có thai sau 1 năm quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai.
Các chuyên gia khuyến cáo nên đi khám hiếm muộn khi:
- Phụ nữ dưới 35 tuổi đã quan hệ đều đặn, không sử dụng biện pháp tránh thai trong khoảng 12 tháng nhưng chưa có thai.
- Phụ nữ từ 35 tuổi trở lên nên đi khám sau khoảng 6 tháng nếu vẫn chưa thụ thai.
- Những trường hợp có tiền sử bệnh lý sinh sản, kinh nguyệt không đều hoặc từng phẫu thuật vùng chậu nên khám sớm hơn theo chỉ định của bác sĩ.
Vì sao nhiều cặp vợ chồng chậm có con?
Nguyên nhân hiếm muộn không chỉ đến từ người vợ mà còn có thể xuất phát từ người chồng hoặc từ cả hai. Thống kê cho thấy khoảng 1/3 trường hợp do nữ giới, 1/3 do nam giới và phần còn lại liên quan đến cả hai hoặc chưa xác định được nguyên nhân.
- Rối loạn rụng trứng ở nữ giới
Rụng trứng không đều hoặc không rụng trứng là một trong những nguyên nhân phổ biến gây chậm có thai. Tình trạng này có thể liên quan đến:
- Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
- Suy buồng trứng sớm.
- Rối loạn tuyến giáp.
- Tăng prolactin máu.
- Thừa cân, béo phì hoặc thiếu cân.
- Tập luyện quá mức.
Nhiều phụ nữ bị rối loạn rụng trứng thường có chu kỳ kinh nguyệt không đều, tuy nhiên vẫn có trường hợp kinh nguyệt đều nhưng quá trình rụng trứng không diễn ra bình thường.
- Chất lượng tinh trùng suy giảm
Nam giới là nguyên nhân của khoảng 40% các trường hợp vô sinh, hiếm muộn. Các vấn đề thường gặp gồm:
- Số lượng tinh trùng thấp.
- Tinh trùng yếu hoặc dị dạng.
- Giãn tĩnh mạch thừng tinh.
- Viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn hoặc viêm tuyến tiền liệt.
- Rối loạn nội tiết.
- Rối loạn cương dương hoặc xuất tinh.
Đáng chú ý, nhiều trường hợp nam giới không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện khi thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ.
- Tuổi sinh sản ngày càng cao
Khả năng sinh sản giảm dần theo tuổi, đặc biệt ở nữ giới sau 35 tuổi khi số lượng và chất lượng trứng suy giảm nhanh hơn. Nam giới sau 40 tuổi cũng có thể giảm chất lượng tinh trùng, làm tăng thời gian thụ thai và nguy cơ bất thường di truyền.
- Tắc vòi trứng
Vòi trứng là nơi tinh trùng gặp trứng để thụ tinh. Khi vòi trứng bị tắc do viêm nhiễm, phẫu thuật vùng chậu hoặc các nguyên nhân khác, quá trình thụ thai sẽ bị cản trở.
Nhiều trường hợp tắc vòi trứng không có triệu chứng và chỉ được phát hiện thông qua các xét nghiệm chuyên khoa như chụp tử cung – vòi trứng cản quang (HSG).
- Lạc nội mạc tử cung
Lạc nội mạc tử cung là tình trạng mô nội mạc phát triển bên ngoài tử cung, có thể gây viêm, dính vùng chậu và ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.
Triệu chứng thường gặp gồm:
- Đau bụng kinh dữ dội.
- Đau khi quan hệ.
- Đau vùng chậu kéo dài.
Tuy nhiên, nhiều phụ nữ mắc bệnh hoàn toàn không có biểu hiện và chỉ phát hiện khi đi khám hiếm muộn.
- Lối sống và tâm lý
Cuộc sống hiện đại khiến nhiều cặp vợ chồng phải đối mặt với áp lực công việc, tài chính và gia đình. Stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến hormone sinh sản, giảm ham muốn tình dục và làm giảm khả năng thụ thai.
Ngoài ra, nhiều thói quen không lành mạnh cũng làm giảm khả năng sinh sản như:
- Hút thuốc lá.
- Uống nhiều rượu bia.
- Thức khuya.
- Ít vận động.
- Ngồi làm việc quá lâu khiến nhiệt độ tinh hoàn tăng, ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng.
- Tiếp xúc với hóa chất hoặc tia xạ.
- Quan hệ chưa đúng thời điểm
Nhiều cặp vợ chồng quan hệ không đúng vào thời điểm rụng trứng hoặc tần suất quá ít cũng làm giảm khả năng mang thai. Việc theo dõi chu kỳ kinh nguyệt và xác định thời điểm rụng trứng sẽ giúp tăng cơ hội thụ thai.
- Các bệnh lý toàn thân
Một số bệnh mạn tính cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản như:
- Bệnh tuyến giáp.
- Đái tháo đường.
- Các bệnh tự miễn.
- Bệnh lây truyền qua đường tình dục chưa được điều trị.
- Một số thuốc điều trị kéo dài có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản.
- Hiếm muộn không rõ nguyên nhân
Khoảng 10–30% các cặp vợ chồng được chẩn đoán hiếm muộn không rõ nguyên nhân. Điều này không đồng nghĩa với việc không thể điều trị. Sau khi đánh giá toàn diện, bác sĩ vẫn có thể tư vấn các phương pháp hỗ trợ sinh sản phù hợp nhằm tăng cơ hội có con.
Khi nào nên đi khám hiếm muộn?
Các cặp vợ chồng nên chủ động thăm khám nếu:
- Đã cố gắng có thai trong thời gian khuyến cáo nhưng chưa thành công.
- Người vợ có chu kỳ kinh nguyệt không đều hoặc vô kinh.
- Có tiền sử viêm nhiễm phụ khoa, viêm tinh hoàn hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Từng sảy thai nhiều lần.
- Người chồng có tiền sử giãn tĩnh mạch thừng tinh, tinh hoàn ẩn hoặc phẫu thuật vùng sinh dục.
- Có tiền sử điều trị ung thư hoặc tiếp xúc với hóa chất, tia xạ.
Việc khám sớm giúp xác định nguyên nhân chính xác, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và nâng cao tỷ lệ thành công.
Bác sĩ có thể tư vấn các phương pháp hỗ trợ sinh sản phù hợp nhằm tăng cơ hội có con
Làm thế nào để tăng khả năng thụ thai?
Để cải thiện sức khỏe sinh sản, các cặp vợ chồng nên:
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng.
- Tập thể dục đều đặn.
- Ngủ đủ giấc.
- Hạn chế rượu bia và bỏ thuốc lá.
- Giảm căng thẳng, giữ tinh thần thoải mái.
- Quan hệ đều đặn 2–3 lần mỗi tuần và tăng tần suất vào giai đoạn rụng trứng.
- Khám sức khỏe sinh sản định kỳ và điều trị sớm các bệnh lý nếu có.
Kết luận
Chậm có con có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân ở cả nam và nữ, từ rối loạn rụng trứng, suy giảm chất lượng tinh trùng, tắc vòi trứng, lạc nội mạc tử cung đến tuổi tác, lối sống và căng thẳng kéo dài. Thay vì chờ đợi quá lâu, các cặp vợ chồng nên chủ động thăm khám khi đủ tiêu chuẩn chẩn đoán hiếm muộn hoặc khi có các yếu tố nguy cơ. Phát hiện sớm nguyên nhân và điều trị đúng hướng sẽ giúp tăng cơ hội mang thai tự nhiên cũng như tối ưu hiệu quả của các phương pháp hỗ trợ sinh sản khi cần thiết.
Phòng khám Phụ sản Alpha. Địa chỉ: số 53 đường Nguyễn Trãi, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Nguồn: Sức khỏe & đời sống
