Cập nhật ngày 07/08/2026
Ốm nghén là tình trạng rất phổ biến trong những tháng đầu mang thai. Cảm giác buồn nôn, nôn nhiều, chán ăn hay nhạy cảm với mùi khiến nhiều mẹ bầu mệt mỏi, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Vậy mẹ bầu bị nghén nên làm gì để giảm khó chịu mà vẫn đảm bảo an toàn cho thai nhi?
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng và cách cải thiện tình trạng ốm nghén dựa trên khuyến cáo y khoa.
Ốm nghén là gì?
Ốm nghén là tình trạng buồn nôn và nôn thường gặp trong giai đoạn đầu của thai kỳ. Phần lớn các triệu chứng xuất hiện trong 3 tháng đầu, tuy nhiên một số thai phụ có thể bị nghén kéo dài hơn.
Nhiều người thường gọi là “ốm nghén buổi sáng”, nhưng trên thực tế, cảm giác buồn nôn không chỉ xuất hiện vào sáng sớm mà có thể xảy ra bất kỳ thời điểm nào trong ngày, thậm chí kéo dài cả ngày.
Mức độ ốm nghén ở mỗi thai phụ cũng khác nhau. Có người chỉ buồn nôn nhẹ, nhưng cũng có người nôn nhiều lần khiến cơ thể mệt mỏi và ăn uống rất khó khăn.
Ảnh minh họa
Vì sao mẹ bầu bị ốm nghén?
Đến nay, nguyên nhân chính xác gây ốm nghén vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng tình trạng này liên quan đến sự thay đổi nội tiết tố khi mang thai.
Trong thai kỳ, cơ thể sản sinh nhiều hormone progesterone và hCG. Progesterone làm giãn các cơ của hệ tiêu hóa, khiến thức ăn trong dạ dày dễ trào ngược lên thực quản, từ đó gây cảm giác buồn nôn. Đồng thời, hormone này cũng làm chậm quá trình tiêu hóa nên mẹ bầu dễ đầy bụng, khó tiêu.
Ngoài sự thay đổi hormone, một số yếu tố khác cũng có thể góp phần làm tăng tình trạng ốm nghén như thói quen ăn uống thất thường, hệ thần kinh nhạy cảm với mùi vị thực phẩm hoặc yếu tố di truyền. Những thai phụ có mẹ từng bị ốm nghén khi mang thai cũng có nguy cơ gặp tình trạng tương tự.
Ốm nghén có ảnh hưởng đến thai nhi không?
Nếu chỉ buồn nôn và nôn ở mức độ nhẹ, tình trạng này thường không gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của mẹ và thai nhi.
Tuy nhiên, khi nôn nhiều kéo dài, mẹ bầu dễ bị mất nước, khó tăng cân và giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng. Điều này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Mất nước nhiều còn làm tăng nguy cơ rối loạn tuyến giáp, gan hoặc ảnh hưởng đến lượng nước ối.
Trong những trường hợp ốm nghén nặng, thai phụ gần như không thể ăn uống, cơ thể dễ suy nhược và có thể phải nhập viện điều trị. Khi đó, sức khỏe và tâm lý của người mẹ đều bị ảnh hưởng, đồng thời thai nhi cũng có nguy cơ không được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng.
Mẹ bầu bị nghén nên làm gì để giảm buồn nôn?
Phần lớn các trường hợp ốm nghén có thể cải thiện bằng cách điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt.
Thay vì ăn ba bữa lớn, mẹ bầu nên chia thành khoảng 5–6 bữa nhỏ trong ngày để dạ dày không quá no nhưng cũng không bị đói. Sau bữa ăn có thể ngậm một ít kẹo gừng để giúp giảm cảm giác buồn nôn.
Nên hạn chế những món ăn có mùi quá nồng vì đây là yếu tố dễ kích thích cơn nghén. Thức ăn đặc hoặc khô nên được sử dụng trước, sau khoảng 30–60 phút mới uống nước hoặc dùng thức ăn lỏng. Thức ăn và đồ uống hơi ấm thường dễ chịu hơn so với đồ nguội.
Bên cạnh đó, mẹ bầu cần uống đủ nước mỗi ngày. Nước chanh hoặc nước hoa quả có thể giúp cơ thể dễ chịu hơn trong những ngày bị nghén.
Gừng có thể hỗ trợ giảm ốm nghén
Gừng là một trong những biện pháp không dùng thuốc thường được áp dụng để giảm buồn nôn khi mang thai.
Theo các tài liệu tham khảo, gừng giúp giảm co thắt dạ dày, tăng nhu động ruột và hỗ trợ cải thiện triệu chứng buồn nôn, nôn. Đây cũng là phương pháp được nhiều mẹ bầu lựa chọn vì không ghi nhận ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi trong phạm vi sử dụng phù hợp.
Ăn nhiều thực phẩm giàu protein và hạn chế đồ cay nóng
Những thực phẩm giàu protein có thể hỗ trợ cải thiện tình trạng ốm nghén.
Ngược lại, các món nhiều dầu mỡ, cay nóng dễ kích thích niêm mạc dạ dày, làm cảm giác buồn nôn trở nên nghiêm trọng hơn. Vì vậy, mẹ bầu nên ưu tiên chế biến món ăn thanh đạm, dễ tiêu và hạn chế thực phẩm nhiều gia vị.
Nghỉ ngơi hợp lý giúp giảm cảm giác khó chịu
Tâm lý căng thẳng và mệt mỏi có thể khiến tình trạng nghén nặng hơn.
Mẹ bầu nên dành thời gian nghỉ ngơi, thư giãn, giữ phòng ở thông thoáng và thường xuyên hít thở không khí trong lành. Làm những việc mình yêu thích cũng góp phần giúp tinh thần thoải mái hơn trong thời gian mang thai.
Nếu nước bọt tiết nhiều, nên súc miệng thường xuyên thay vì nuốt quá nhiều nước bọt vì điều này có thể làm tăng cảm giác buồn nôn.
Vận động nhẹ nhàng trong thai kỳ
Ngay cả khi bị nghén, mẹ bầu vẫn nên duy trì vận động nhẹ nếu sức khỏe cho phép.
Đi bộ khoảng 30 phút mỗi ngày vừa giúp cơ thể dẻo dai, vừa hỗ trợ giảm cảm giác buồn nôn và cải thiện sức khỏe trong thai kỳ.
Có nên dùng thuốc trị ốm nghén?
Nếu đã điều chỉnh chế độ ăn uống, nghỉ ngơi và sinh hoạt nhưng tình trạng ốm nghén vẫn không cải thiện, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định thuốc.
Vitamin B6 (Pyridoxine) là thuốc thường được sử dụng đầu tay để điều trị buồn nôn và nôn ở phụ nữ mang thai. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể phối hợp vitamin B6 với các hoạt chất khác.
Ngoài ra còn có một số thuốc chống nôn khác như domperidone, metoclopramide hoặc một số thuốc kháng histamin. Tuy nhiên, các thuốc này đều cần được bác sĩ đánh giá lợi ích và nguy cơ trước khi sử dụng cho thai phụ.
Một số thuốc khác như prochlorperazine chỉ được cân nhắc trong những trường hợp thật cần thiết vì chưa có đầy đủ bằng chứng về tính an toàn khi sử dụng trong thai kỳ.
Lưu ý khi dùng thuốc trị ốm nghén
Việc sử dụng thuốc trong thai kỳ cần đặc biệt thận trọng.
Mẹ bầu không nên tự ý mua thuốc chống nôn hoặc sử dụng đơn thuốc của người khác. Không tự tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
Trong quá trình dùng thuốc, nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường nào, cần thông báo ngay cho bác sĩ để được theo dõi và xử trí phù hợp.
Khi nào mẹ bầu cần đi khám?
Ốm nghén nhẹ thường không nguy hiểm và có thể cải thiện bằng thay đổi chế độ sinh hoạt. Tuy nhiên, nếu mẹ bầu nôn quá nhiều, không ăn uống được, có dấu hiệu mất nước hoặc cơ thể suy nhược thì cần đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Việc điều trị sớm sẽ giúp hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ cũng như sự phát triển của thai nhi.
Kết luận
Ốm nghén là biểu hiện thường gặp trong những tháng đầu thai kỳ và đa số sẽ giảm dần theo thời gian. Khi bị nghén, mẹ bầu nên điều chỉnh chế độ ăn uống, chia nhỏ bữa ăn, uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý, vận động nhẹ nhàng và hạn chế những thực phẩm dễ kích thích buồn nôn.
Nếu tình trạng kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng, mẹ bầu cần đi khám để được bác sĩ tư vấn và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Đặc biệt, không nên tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc chống nôn nào khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
Phòng khám Phụ sản Alpha. Địa chỉ: số 53 đường Nguyễn Trãi, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Nguồn: Sức khỏe & đời sống
