
Cập nhật ngày 30/10/2026
Đau vùng chậu là chỗ đau nằm ở phần thấp nhất của ổ bụng, khoảng giữa rốn và xương mu, đôi khi lan ra lưng dưới, mông hoặc mặt trong đùi. Với phụ nữ, nguồn đau có thể là tử cung hay hai bên phần phụ, nhưng cũng có thể từ bàng quang, ruột hay chính các cơ đáy chậu. Điều đầu tiên cần phân biệt không phải “đau bệnh gì” mà là đau mới xuất hiện (cấp) hay đã kéo dài nhiều tháng (mạn), vì hai trường hợp này được xử trí theo hai hướng rất khác nhau.
Đau vùng chậu là ở đâu?
Vùng chậu là khoang được bao bởi khung xương chậu: phía trước là xương mu, hai bên là xương cánh chậu, phía sau là xương cùng, đáy là một lớp cơ gọi là sàn chậu. Bên trong khoang này có tử cung, hai buồng trứng, hai vòi trứng, bàng quang, đoạn cuối của niệu quản, đoạn cuối đại tràng và trực tràng, cùng nhiều dây chằng, mạch máu, dây thần kinh. Chỉ cần một trong các bộ phận ấy bị viêm, căng, xoắn hay co thắt là có thể sinh ra đau.
Vì vậy người bệnh tả cơn đau theo nhiều kiểu: tức nặng sâu trong bụng dưới, nhói ở một bên hố chậu, buốt quanh xương mu, mỏi ở thắt lưng, hoặc đau sâu bên trong âm đạo khi quan hệ. Có người chỉ đau khi làm một việc cụ thể như đi tiểu, đi đại tiện, đứng lâu hay vận động mạnh.
Đau vùng chậu và đau bụng dưới hay được dùng thay cho nhau, nhưng vùng chậu rộng hơn về phía sau và phía dưới: nó gồm cả sàn chậu, đáy chậu (vùng giữa âm đạo và hậu môn) và các khớp xương chậu. Cách đọc cơn đau bụng dưới theo ngày trong chu kỳ kinh và theo bên trái, bên phải đã có ở bài bài đã đăng về đau bụng dưới ở phụ nữ; bài này tập trung vào việc phân loại cơn đau theo thời gian và cách tìm nguồn đau khi nó kéo dài.
Đau vùng chậu cấp và mạn tính khác nhau thế nào?
Ranh giới thường dùng là 6 tháng. ACOG, tổ chức của các bác sĩ sản phụ khoa Hoa Kỳ, xếp đau vùng chậu kéo dài từ 6 tháng trở lên vào nhóm mạn tính, và lưu ý đau không cần xuất hiện mỗi ngày mới được tính: đau đến rồi đi, đau theo nhịp kỳ kinh hay chỉ đau khi ăn, khi đi tiểu, khi quan hệ đều có thể là đau mạn.
Đau cấp thường có một nguyên nhân rõ và kéo dài từ vài phút tới vài ngày. Một số nguyên nhân trong nhóm này cần xử trí trong vài giờ, nên câu hỏi đầu tiên là “có phải cấp cứu không”. Đau mạn thì ngược lại: hiếm khi gấp, nhưng thường có hơn một nguồn đau chồng lên nhau và cần nhiều buổi khám để lần ra.
| Tiêu chí | Đau vùng chậu cấp | Đau vùng chậu mạn tính |
|---|---|---|
| Thời gian | Vài phút đến vài ngày | Từ 6 tháng trở lên, liên tục hoặc từng đợt |
| Cách khởi phát | Thường đột ngột, có thể dữ dội ngay từ đầu | Âm ỉ, tăng dần qua nhiều tháng hoặc lặp lại theo chu kỳ |
| Số nguyên nhân | Thường một nguyên nhân | Hay có nhiều nguồn đau cùng lúc, đôi khi không tìm thấy bệnh cụ thể |
| Ví dụ hay gặp | Thai ngoài tử cung, xoắn buồng trứng, vỡ nang, viêm vùng chậu, viêm ruột thừa, sỏi niệu | Lạc nội mạc, bệnh tuyến cơ, dính trong ổ bụng, hội chứng bàng quang đau, đại tràng kích ứng, đau cơ sàn chậu |
| Việc cần làm | Đánh giá nhanh, loại trừ tình huống cần cấp cứu | Khám kỹ, ghi lại diễn tiến, phối hợp nhiều chuyên khoa khi cần |
Đau vùng chậu cấp: những nguyên nhân phải nghĩ tới trước
Khi cơn đau mới xuất hiện, bác sĩ không đi từ bệnh hay gặp mà từ bệnh không được bỏ sót: thai ngoài tử cung rồi đến xoắn phần phụ đứng đầu danh sách, vì chậm vài giờ có thể mất máu nhiều hoặc mất buồng trứng. Bảng dưới đặt các nhóm nguyên nhân cạnh nhau.
| Nguyên nhân | Cơn đau thường thế nào | Dấu hiệu đi kèm |
|---|---|---|
| Thai ngoài tử cung | Đau bụng dưới, có thể bùng lên đột ngột, dữ dội nếu vỡ | Ra máu âm đạo ở giai đoạn rất sớm, choáng váng, ngất, đau lên vai |
| Xoắn phần phụ | Đột ngột, rất mạnh, thường lệch hẳn một bên, lúc tăng lúc dịu | Buồn nôn, nôn; hay gặp khi buồng trứng to vì nang hoặc khối u |
| Vỡ nang buồng trứng | Mạnh ngay lúc khởi phát rồi dịu dần trong vài giờ | Có thể sau quan hệ hoặc vận động mạnh; xem thêm bài dấu hiệu u nang buồng trứng |
| Viêm vùng chậu | Tăng dần trong vài ngày | Sốt, khí hư bất thường, đau khi quan hệ; xem bài viêm vùng chậu |
| Đau lúc rụng trứng | Nhói một bên bụng dưới giữa hai kỳ kinh, vài giờ đến 1-2 ngày | Đôi khi vài giọt máu; lặp lại đúng thời điểm và tự hết thì thường không cần lo |
| Ruột thừa, sỏi niệu quản, viêm bàng quang | Quanh rốn rồi xuống hố chậu phải; quặn từ hông lưng xuống bẹn; tức trên xương mu | Chán ăn, sốt; tiểu ra máu; tiểu buốt, tiểu gấp (đau lệch phải: bài đau bụng dưới bên phải) |
Mọi phụ nữ còn khả năng sinh sản mà bị đau vùng chậu đều nên thử thai, kể cả khi kinh đều hay đã tránh thai, vì thai ngoài tử cung có thể xảy ra khi người phụ nữ không nghĩ mình có thai (cẩm nang MSD dành cho bác sĩ). Que lên hai vạch mà đang đau bụng dưới hoặc ra máu thì không nên chờ theo dõi: cần tới cơ sở có siêu âm và cấp cứu sản khoa càng sớm càng tốt.

Đau vùng chậu mạn tính: vì sao thường không chỉ một nguyên nhân
Đau mạn tính ở vùng chậu khá thường gặp. Một phân tích gộp công bố năm 2014 từ các nghiên cứu cộng đồng trên thế giới ghi nhận tỉ lệ dao động từ 5,7% đến 26,6% phụ nữ, tùy nơi và tùy cách định nghĩa. Con số chênh nhau lớn vì mỗi nghiên cứu hỏi một kiểu, nhưng đều cho thấy đây là vấn đề của nhiều người chứ không phải trường hợp cá biệt.
Điều khiến đau mạn khó là nó hiếm khi có một thủ phạm. Một người có thể vừa có lạc nội mạc tử cung, vừa có hội chứng đại tràng kích ứng, vừa co thắt cơ sàn chậu do lâu ngày gồng người tránh đau. Chữa một nguồn mà bỏ sót nguồn kia thì cơn đau chỉ đỡ một phần, và người bệnh dễ nghĩ là “khám mãi không ra bệnh”.
| Nhóm nguồn đau | Đặc điểm thường thấy | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tử cung và hai bên phần phụ | Đau nặng hơn quanh kỳ kinh, đau lúc quan hệ, kinh nhiều, khó có thai | Lạc nội mạc, bệnh tuyến cơ tử cung, dính sau mổ hoặc sau nhiễm trùng, khối ở buồng trứng |
| Bàng quang, niệu đạo | Đau trên xương mu tăng khi bàng quang đầy, tiểu nhiều lần, tiểu gấp nhưng cấy nước tiểu nhiều lần không ra vi khuẩn | Hội chứng bàng quang đau (viêm bàng quang kẽ), nhiễm khuẩn tiết niệu tái đi tái lại |
| Ruột | Đau thay đổi theo bữa ăn và lúc đi đại tiện, táo bón xen tiêu chảy, đầy hơi | Hội chứng đại tràng kích ứng, bệnh viêm ruột, táo bón mạn |
| Cơ, xương, thần kinh | Đau tăng khi đổi tư thế, ngồi lâu, có điểm ấn đau rõ ở thành bụng hoặc trong âm đạo | Co thắt cơ sàn chậu, điểm đau cơ, chèn ép dây thần kinh ở thành bụng, đau thắt lưng |
Nhóm phụ khoa
Trong nhóm bệnh phụ khoa, lạc nội mạc hay được nghĩ đến đầu tiên khi đau kéo dài: kỳ kinh đau nặng dần qua từng năm, kéo sang cả những ngày ngoài kỳ kinh, đau lúc quan hệ, đôi khi đau lúc đi đại tiện. Bệnh có bài riêng: giải thích về lạc nội mạc. Bệnh tuyến cơ tử cung (adenomyosis) giống lạc nội mạc nhưng mô niêm mạc mọc xen vào thành cơ tử cung, hay gây kinh nhiều và đau kinh tăng theo tuổi, xem thêm ở bài adenomyosis.
Dính trong vùng chậu là những dải mô xơ nối các cơ quan với nhau sau phẫu thuật vùng bụng, sau mổ lấy thai hoặc sau một đợt nhiễm trùng vùng chậu. Cơn đau thường đến từ từ, kéo dài và rõ hơn khi quan hệ. U xơ tử cung phần lớn im lặng, chỉ gây tức nặng khi khối to chèn vào xung quanh. Ít gặp hơn là phần buồng trứng còn sót lại sau mổ cắt buồng trứng, hay các bệnh ác tính của đường sinh dục.
Cơ sàn chậu và thành bụng
Sàn chậu là lớp cơ đỡ bàng quang, tử cung và trực tràng. Khi lớp cơ này co cứng kéo dài, người bệnh thấy đau sâu trong âm đạo, đau đáy chậu, đau khi quan hệ, cảm giác đi tiểu chưa hết hoặc khó đi đại tiện, dù các cơ quan bên trong không có tổn thương. Thành bụng cũng có thể là nguồn đau: những điểm co cứng trong cơ gây đau lan ra xung quanh, hoặc một nhánh dây thần kinh nhỏ bị kẹt khi đi qua lớp cơ.
Khi hệ thần kinh giữ lại cơn đau
Có những trường hợp đã điều trị xong bệnh ban đầu, hoặc khám và làm thăm dò đầy đủ vẫn không thấy tổn thương, nhưng cơn đau vẫn còn. Đau trong tình huống này vẫn là đau thật. Khi bị đau kéo dài, dây thần kinh và não có thể trở nên nhạy hơn và tự phát tín hiệu đau ngay cả khi nguyên nhân gốc đã hết. Hướng điều trị lúc này nhắm vào việc làm dịu đường dẫn truyền đau và giảm ảnh hưởng của cơn đau lên sinh hoạt.
Đau vùng chậu khi mang thai và sau mãn kinh
Hai giai đoạn này có những nguyên nhân riêng mà các bài tổng quan hay bỏ qua, và cách xử trí cũng khác so với người đang tuổi sinh đẻ nhưng không có thai.
Khi đang mang thai
Ở ba tháng đầu, đau vùng chậu kèm ra máu cần được khám ngay để loại trừ thai ngoài tử cung hoặc dọa sảy. Càng về những tháng sau, nguyên nhân hay gặp lại là đau khung chậu liên quan thai kỳ: các khớp xương chậu cứng lại hoặc chuyển động lệch nhau, gây đau ở xương mu phía trước, một hoặc hai bên thắt lưng, vùng đáy chậu, có thể lan xuống đùi. Một số người còn nghe tiếng lục cục ở khung chậu.
NHS ước tính tình trạng này gặp ở tới 1/5 phụ nữ mang thai với các mức độ khác nhau. Đau thường tăng khi đi bộ, lên xuống cầu thang, đứng một chân lúc mặc quần, trở mình trên giường hay dạng chân bước ra khỏi xe. Tình trạng này không gây hại cho thai nhi và đa số vẫn sinh thường được; vật lý trị liệu, các động tác tập cơ sàn chậu, cơ bụng, cơ lưng cùng đai đỡ khung chậu giúp giảm đau trong lúc chờ sinh. Thai phụ đang được theo dõi có thể nhờ bác sĩ đánh giá trong các buổi khám thai định kỳ.
Sau mãn kinh
Ở phụ nữ lớn tuổi, viêm bàng quang và táo bón trở nên phổ biến hơn, và đây thường là nguồn đau vùng chậu đầu tiên cần nghĩ tới. Tuy vậy, nguy cơ ung thư ở tử cung hay buồng trứng cũng tăng theo tuổi. Đau vùng chậu đi cùng ăn kém, nhanh no, đầy bụng kéo dài, khó tiêu, giảm cân ngoài ý muốn hoặc thói quen đại tiện thay đổi đột ngột là nhóm triệu chứng cần được khám đầy đủ, không nên tự xem là rối loạn tiêu hoá thông thường.
Cách bác sĩ lần ra nguồn gốc cơn đau vùng chậu
Phần lớn manh mối nằm trong lời kể của người bệnh, nên buổi khám thường bắt đầu bằng một loạt câu hỏi khá chi tiết. Chuẩn bị trước câu trả lời giúp buổi khám ngắn và đúng hướng hơn:
- Đau khởi phát lúc nào, đột ngột hay tăng dần.
- Đau ở đâu, có lan đi đâu, đau kiểu nhói, quặn, âm ỉ hay nóng rát.
- Đau có liên quan đến kỳ kinh, bữa ăn, đi tiểu, đi đại tiện hay lúc quan hệ không.
- Điều gì làm đau tăng, điều gì làm đau dịu, đã dùng thuốc gì.
- Cơn đau ảnh hưởng thế nào tới công việc, giấc ngủ và sinh hoạt gia đình.
- Tiền sử có thai, sinh nở, phẫu thuật vùng bụng, nhiễm trùng vùng chậu.
Với đau kéo dài, ghi lại cơn đau qua hai chu kỳ kinh là cách cung cấp thông tin tốt cho bác sĩ; mẫu ghi chép đơn giản có ở bài đã nhắc ở trên.

Sau phần hỏi bệnh, bác sĩ đo mạch, huyết áp, nhiệt độ, khám bụng tìm điểm đau, khối lạ hoặc phản ứng của phúc mạc. Đặt mỏ vịt cho phép quan sát thành âm đạo cùng cổ tử cung, xem có khí hư lạ, tổn thương hay chảy máu không. Thăm khám hai tay để biết cổ tử cung có đau khi lay động không, kích thước và độ di động của tử cung, có khối ở hai bên phần phụ không. Khi cần, bác sĩ khám thêm qua trực tràng để tìm nốt đau ở vách giữa âm đạo và trực tràng. Từng bước của một buổi khám được kể lại trong bài buổi khám phụ khoa diễn ra ra sao.

Tùy kết quả khám, bác sĩ sẽ cân nhắc thêm các thăm dò. Với đau cấp, thường bắt đầu bằng thử thai, công thức máu, kiểm tra nước tiểu và siêu âm đầu dò âm đạo; nghi viêm ruột thừa thì cần chụp cắt lớp; tình huống nặng chưa rõ nguyên nhân có thể phải nội soi ổ bụng. Với đau mạn, thăm dò được chọn theo nhóm bệnh nghi ngờ thay vì làm tất cả một lượt. Đây là kiến thức chung về cách đánh giá; còn nơi làm cụ thể sẽ do bác sĩ hướng dẫn tùy từng người.
Đau mạn tính nhiều khi cần hơn một chuyên khoa: tiêu hoá cho các vấn đề ruột, tiết niệu cho bàng quang, vật lý trị liệu sàn chậu cho các cơ, chuyên khoa đau hoặc sức khoẻ tâm thần khi cơn đau ảnh hưởng nặng tới cuộc sống. Gặp nhiều bác sĩ không có nghĩa là bệnh nặng, mà vì vùng chậu là nơi nhiều hệ cơ quan nằm sát nhau.
Hướng điều trị đau vùng chậu
Khi tìm ra bệnh nền, điều trị nhắm thẳng vào bệnh đó: nhiễm trùng được dùng thuốc diệt vi khuẩn theo đơn, đau theo chu kỳ do đau bụng kinh hay lạc nội mạc thường được kiểm soát bằng cách điều chỉnh nội tiết theo đơn bác sĩ, khối u hay nang có biến chứng được phẫu thuật. Cả chửa ngoài tử cung lẫn xoắn phần phụ là tình huống cấp, cần can thiệp tại bệnh viện.
Với đau mạn tính, đặc biệt khi không tìm thấy một bệnh cụ thể, hiếm có một cách riêng lẻ nào làm hết đau cho mọi người. Bác sĩ thường phối hợp nhiều hướng cùng lúc: thuốc giảm đau chống viêm hay thuốc điều chỉnh tín hiệu đau, dùng theo đơn; vật lý trị liệu sàn chậu để thả lỏng lớp cơ co cứng; trị liệu hành vi - nhận thức giúp thay đổi cách cơ thể phản ứng với cơn đau. Thuốc giảm đau gây nghiện không được khuyến nghị dùng cho đau vùng chậu mạn tính. Những trường hợp không đáp ứng có thể được cân nhắc tiêm vào điểm đau, điều hòa thần kinh bằng thiết bị hoặc phẫu thuật, tùy nguyên nhân và mong muốn sinh con.
Khi nào đau vùng chậu cần đi khám?
Mọi cơn đau vùng chậu lặp lại hoặc không tự hết đều nên được bác sĩ xem. Mức độ gấp phụ thuộc vào các dấu hiệu đi kèm. Cần gọi cấp cứu hoặc tới bệnh viện ngay khi đau vùng chậu đi cùng một trong những biểu hiện sau:
- Đau dữ dội, tăng nhanh, đau hơn khi cử động hoặc khi chạm vào bụng.
- Choáng váng, chóng mặt, ngất hoặc vã lạnh.
- Đau ở đầu vai đi kèm đau bụng dưới.
- Ra máu âm đạo nhiều.
- Có thai, nghi có thai, hay que thử đã hiện hai vạch.
- Sốt cao kèm rét run, hoặc nôn liên tục.
- Khó thở hoặc lú lẫn đột ngột.
Không nên tự lái xe khi đang đau dữ dội; hãy nhờ người thân đưa đi và mang theo các thuốc đang dùng. Những trường hợp không gấp đến mức đó nhưng vẫn nên hẹn khám sớm trong vài ngày:
- Đau vùng chậu đến rồi đi hoặc kéo dài không hết.
- Đau kèm khí hư bất thường, đau hoặc buốt khi đi tiểu.
- Đầy bụng, nhanh no kéo dài, sụt cân không rõ lý do.
- Đi ngoài khó hoặc lỏng kéo dài, có máu trong phân hoặc nước tiểu.
- Đau khi quan hệ lặp lại nhiều lần.
Câu hỏi thường gặp
Đau vùng chậu có phải dấu hiệu có thai không?
Cảm giác tức nhẹ âm ỉ ở bụng dưới có khi xuất hiện từ đầu thai kỳ, nhưng đây không phải dấu hiệu đủ tin cậy để biết có thai hay không. Ngược lại, đau vùng chậu kèm trễ kinh hoặc ra máu cần thử thai ngay; nếu que hiện hai vạch, nên khám sớm để biết thai có nằm trong buồng tử cung hay không.
Đau vùng chậu khi đi tiểu là bệnh gì?
Đau trên xương mu kèm tiểu buốt, tiểu gấp thường gợi ý viêm bàng quang. Nếu triệu chứng kéo dài nhiều tháng mà cấy nước tiểu không thấy vi khuẩn, bác sĩ sẽ nghĩ tới hội chứng bàng quang đau. Đau lan từ hông lưng xuống bẹn, tiểu ra máu lại gợi ý sỏi niệu quản.
Đau vùng chậu sau khi quan hệ có sao không?
Một lần đau thoáng qua rồi hết thường không đáng ngại. Đau lặp lại, đau sâu bên trong khi quan hệ có thể liên quan bệnh lạc nội mạc, dính trong ổ bụng, viêm nhiễm hoặc co thắt cơ sàn chậu, nên được khám phụ khoa. Đau đột ngột dữ dội ngay sau khi quan hệ, nhất là kèm choáng, cần đi cấp cứu vì có thể vỡ nang buồng trứng.
Đau vùng chậu mạn tính có điều trị được không?
Có. Khi tìm ra bệnh nền, điều trị bệnh nền thường giúp giảm đau rõ. Dù chưa gọi tên được bệnh cụ thể, việc phối hợp thuốc theo đơn, vật lý trị liệu sàn chậu, liệu pháp tâm lý và thay đổi sinh hoạt vẫn giúp nhiều người giảm đau và sinh hoạt bình thường trở lại, dù thường cần thời gian.
Đau vùng chậu nên khám chuyên khoa nào trước?
Với phụ nữ, khám phụ khoa là điểm bắt đầu hợp lý vì nhiều nguyên nhân thuộc về tử cung và hai bên phần phụ. Nếu đau gắn rõ với đi tiểu hoặc đi đại tiện, bác sĩ phụ khoa sẽ gợi ý khám thêm tiết niệu hoặc tiêu hoá. Đau dữ dội đột ngột thì nên tới khoa cấp cứu thay vì đặt lịch khám thông thường.
Đau vùng chậu một bên có nguy hiểm hơn đau cả vùng không?
Không hẳn. Đau lệch về một phía cho biết nguồn đau có thể là buồng trứng, vòi trứng, niệu quản hoặc ruột thừa ở phía ấy, trong khi đau lan cả vùng hay gặp hơn ở viêm nhiễm, đau bụng kinh hoặc các vấn đề bàng quang. Mức nguy hiểm phụ thuộc vào cường độ và dấu hiệu đi kèm như sốt, ra máu, choáng hơn là vị trí đau.
Kết luận
Cơn đau ở vùng chậu có nhiều nguồn gốc, thuộc các hệ cơ quan khác nhau, và bước quan trọng đầu tiên là phân biệt cơn đau mới, có dấu hiệu cần cấp cứu, với cơn đau kéo dài nhiều tháng. Đau cấp cần được loại trừ nhanh các tình huống như thai ngoài tử cung, xoắn buồng trứng; đau mạn cần thời gian, ghi chép kỹ và thường cần phối hợp nhiều hướng điều trị.
Cơn đau vùng chậu đã kéo dài nhiều tháng hoặc lặp lại theo kỳ kinh nên được khám phụ khoa kỹ: tại Phòng khám Phụ sản Alpha (53 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội), bác sĩ xem xét lần lượt các nguồn đau thuộc tử cung, buồng trứng, âm đạo, và hướng dẫn sang chuyên khoa phù hợp phần nghi do tiêu hoá, tiết niệu hay cơ xương. Đau cấp dữ dội thì cần tới thẳng bệnh viện. Hẹn khám qua trang đặt lịch.
Nguồn tham khảo
- Kesavan S. Chương về đau vùng chậu ở nữ, Cẩm nang MSD (bản tiếng Việt, dành cho bác sĩ), cập nhật 06/2024
- ACOG. Chronic Pelvic Pain (tài liệu hỏi đáp cho người bệnh)
- NHS (Anh). Pelvic pain, rà soát 24/11/2025
- NHS (Anh). Pelvic pain in pregnancy (pelvic girdle pain)
- Ahangari A. Tổng quan hệ thống về mức độ phổ biến của đau chậu mạn tính ở nữ giới. Pain Physician, 2014;17(2)
