
Cập nhật ngày 30/10/2026
Tắc vòi trứng nghĩa là lòng vòi bị hẹp hoặc bít ở một vòi hoặc cả đôi, nên trứng và tinh trùng khó gặp nhau, hoặc phôi mới hình thành không tìm được đường về buồng tử cung. Bệnh thường im lặng: đa số người chỉ biết khi mong con lâu mà chưa có thai, hoặc khi đã có thai nằm sai chỗ. Sẹo sau nhiễm khuẩn vùng chậu là gốc phổ biến, và muốn biết vòi có tắc hay không phải nhờ thăm dò hình ảnh, không thể suy ra từ triệu chứng.
Tắc vòi trứng là gì?
Mỗi người nữ có hai vòi trứng, tên khác là vòi tử cung hay ống dẫn trứng, mỗi vòi là một ống nhỏ nối buồng trứng với buồng tử cung. Sau khi trứng rụng, đầu vòi hứng lấy trứng, lớp lông chuyển bên trong cùng nhu động của thành vòi đẩy trứng đi dần về tử cung. Tinh trùng bơi theo chiều ngược lại, và trứng gặp tinh trùng thường ở đoạn giữa vòi.
Khi lòng vòi bị dính, bị sẹo hoặc đọng dịch, con đường này đứt quãng. Về vị trí, tắc được chia làm hai nhóm: tắc đoạn gần (sát chỗ vòi đổ vào tử cung) và tắc đoạn xa (ở đầu loe, gần buồng trứng). Tắc đoạn xa hay đi kèm ứ dịch trong vòi, gọi là ứ dịch vòi trứng (hydrosalpinx).
Về quy mô, một phân tích tổng hợp công bố năm 2020 ghi bệnh vòi trứng chiếm khoảng 20% các trường hợp hiếm muộn; một số tài liệu tiếng Việt nêu con số 25-30%. Mỗi nơi tính trên một nhóm người khác nhau, nên nhớ đây là khoảng ước lượng, không phải số đo chính xác.
Dấu hiệu tắc vòi trứng
Dấu hiệu rõ nhất trên thực tế là chậm có thai. Một hay hai vòi bị tắc không gây triệu chứng riêng, nên không ai tự nhận ra mình tắc vòi chỉ bằng cảm giác. Hướng dẫn của ACOG khuyên đi khám hiếm muộn khi đã quan hệ đều đặn không dùng biện pháp tránh thai sau 1 năm, và sau 6 tháng nếu trên 35 tuổi.

Một số người có thêm các biểu hiện đến từ bệnh gây ra tắc chứ không phải từ chỗ tắc. Đau bụng dưới âm ỉ, khí hư có mùi, đau lúc gần gũi thuộc về viêm vùng chậu; còn cơn đau kinh ngày một nặng kèm đau khi gần gũi thì gợi ý lạc nội mạc tử cung. Nếu vòi bị ứ dịch, đôi khi có đau tức một bên bụng dưới hoặc ra dịch âm đạo loãng thất thường, nhưng nhiều người không có gì.
Có hai hiểu lầm hay gặp. Thứ nhất, tắc vòi trứng không làm mất kinh hay rối loạn rụng trứng: buồng trứng vẫn rụng trứng và tử cung vẫn bong niêm mạc theo chu kỳ, nên người tắc cả hai vòi vẫn có kinh đều. Vì vậy kinh đều không loại trừ được tắc vòi. Thứ hai, ngược lại, vòng kinh thất thường không phải dấu hiệu của tắc vòi mà thường gợi ý một nguyên nhân khác, như rụng trứng không đều.
Nguyên nhân gây tắc vòi trứng
Gốc chung của phần lớn các ca là viêm rồi để lại sẹo. Vi khuẩn từ âm đạo và cổ tử cung đi ngược lên, gây viêm vùng chậu; phản ứng viêm làm lớp lông chuyển trong vòi bị hủy và các thành vòi dính vào nhau. Số liệu của CDC cho thấy trong nhóm từng viêm vùng chậu, cứ tám người thì một người về sau gặp khó khăn khi muốn có con. Chlamydia là tác nhân hay nhắc tới vì có thể phá vòi trứng mà gần như không gây triệu chứng; bài Chlamydia ở nữ nói kỹ hơn về loại nhiễm khuẩn này, còn bài viêm vùng chậu mô tả chuỗi diễn biến từ viêm đến sẹo.
Ngoài nhiễm khuẩn, vòi trứng còn bị tổn thương theo những đường khác:
- Bệnh lạc nội mạc làm dính vùng chậu và biến dạng vòi (xem lạc nội mạc tử cung).
- Từng chửa ngoài tử cung ở vòi, nhất là khi đã phải mổ vòi.
- Phẫu thuật ổ bụng hoặc tiểu khung, mổ lấy thai, bóc u xơ, mổ ruột thừa vỡ gây dính.
- Nhiễm khuẩn sau sinh, sau sảy thai hoặc sau thủ thuật can thiệp buồng tử cung thiếu vô trùng.
- Lao sinh dục, bệnh viêm ruột, hoặc bất thường bẩm sinh, gặp ít hơn.
Cần phân biệt tắc vòi với tổn thương trong lòng tử cung. Dính buồng tử cung sau nạo hút hay nhiễm khuẩn cũng làm khó có thai, nhưng tổn thương nằm ở lòng tử cung chứ không ở vòi; bài dính buồng tử cung trình bày riêng phần này.
Tắc vòi trứng có rụng trứng không?
Có. Trứng được tạo ra và rụng ra từ buồng trứng, một cơ quan khác với vòi trứng, và nội tiết do buồng trứng sản xuất không phụ thuộc vào việc vòi có thông hay không. Nghĩa là người tắc vòi vẫn rụng trứng, vẫn có kinh, thậm chí vẫn có dấu hiệu rụng trứng như chất nhầy trong, đau nhẹ giữa kỳ. Chỗ tắc chỉ chặn đường gặp nhau của trứng và tinh trùng. Muốn biết trứng rụng vào lúc nào, xem cách nhận biết lúc trứng rụng; nhưng theo dõi rụng trứng không giúp phát hiện tắc vòi.
Cách chẩn đoán tắc vòi trứng
Chưa triệu chứng nào cho phép kết luận, nên bác sĩ dùng thăm dò hình ảnh để xem thuốc hoặc dịch có đi qua vòi hay không. Trước đó thường là hỏi tiền sử viêm, thủ thuật, mổ, kiểm tra nhiễm khuẩn đường sinh dục (như Chlamydia) và đánh giá khả năng rụng trứng cùng tinh dịch đồ của chồng, vì hiếm muộn hiếm khi chỉ do một phía. Siêu âm, xét nghiệm và chụp vòi cần trang thiết bị chuyên khoa, nên bác sĩ sẽ giới thiệu nơi làm được cho từng người.
| Phương pháp | Cách làm | Điểm cần biết |
|---|---|---|
| Chụp tử cung - vòi trứng có cản quang (HSG) | Bơm thuốc cản quang qua cổ tử cung rồi chụp X-quang, thuốc vào tới đâu thì thấy lòng vòi tới đó | Thường làm sau khi sạch kinh, trước khi rụng trứng; kéo dài dưới 5 phút; có thể gây đau quặn nhẹ đến vừa. Không làm khi nghi có thai hoặc đang viêm vùng chậu |
| Siêu âm bơm nước muối vào buồng tử cung (hoặc siêu âm có chất tạo tương phản) | Bơm dịch qua cổ tử cung, quan sát bằng siêu âm xem dịch có chảy qua vòi | Không dùng tia X, không dùng thuốc cản quang; nhiều nơi đã dùng cách này thay HSG ở bước đầu |
| Nội soi ổ bụng kèm thử thông vòi bằng thuốc nhuộm | Đưa ống soi qua một vết rạch nhỏ ở bụng, nhìn trực tiếp vòi và bơm thuốc nhuộm | Cần gây mê; ít khi dùng chỉ để chẩn đoán, thường dành cho ca nghi tắc rõ hoặc nghi lạc nội mạc, vừa soi vừa xử trí |
Ít trang nhắc rằng HSG cũng có giới hạn. Phân tích gộp 20 nghiên cứu với 4.179 người hiếm muộn, lấy nội soi thử thông vòi làm chuẩn, cho thấy độ nhạy của HSG chỉ khoảng 0,65 và độ đặc hiệu khoảng 0,83: nghĩa là HSG bỏ sót một phần vòi đang tắc, và cũng có lúc báo tắc ở vòi thật ra thông. Theo MSD, khoảng 15% kết quả HSG báo tắc là dương tính giả.
Nguyên nhân thường gặp của báo tắc giả là co thắt cơ vòi ngay lúc bơm thuốc. Một chuỗi ca ở Thụy Sĩ ghi tỉ lệ dương tính giả với tắc đoạn gần tới 39%, nhiều khả năng do co thắt, và các tác giả khuyên chụp thêm hình sau khi dùng thuốc giãn cơ trơn. Bởi thế tờ phiếu ghi “tắc” sau một lần chụp, nhất là tắc đoạn gần, nên được bác sĩ đọc lại cùng bệnh sử, có khi cần làm lại hoặc dùng phương pháp khác để kiểm tra, trước khi đi đến quyết định can thiệp.

Tắc vòi trứng ảnh hưởng thế nào đến việc có con?
Mức ảnh hưởng phụ thuộc vào việc tắc ở đâu và tắc mấy bên. Nếu chỉ tắc một bên, bên còn lại vẫn thông và tuổi còn trẻ thì cơ hội có thai tự nhiên vẫn còn, tuy giảm so với khi cả hai vòi khỏe. Tắc cả hai bên thì thụ thai tự nhiên gần như không xảy ra, và thường cần thụ tinh ống nghiệm (IVF) để vượt qua đoạn vòi.
| Tình huống | Điều thường được cân nhắc |
|---|---|
| Tắc một bên, bên kia thông | Có thể tiếp tục mong con tự nhiên trong thời gian có giới hạn, tùy tuổi; tổng quan 2023 cho thấy tắc đoạn gần một bên có kết quả bơm tinh trùng vào tử cung gần như người hai vòi thông, còn tắc đoạn xa thì thấp hơn |
| Tắc cả hai bên | Thường cần hỗ trợ sinh sản; phẫu thuật vòi chỉ cân nhắc ở người trẻ, tổn thương không nặng |
| Ứ dịch vòi trứng | Dịch có thể chảy ngược vào tử cung làm giảm khả năng làm tổ; trước IVF thường được bàn việc cắt hoặc bịt vòi bị ứ dịch |
Với ứ dịch vòi trứng, bằng chứng có khá rõ. Tổng quan Cochrane 2020 gộp 11 thử nghiệm với 1.386 phụ nữ, thấy cắt vòi bị ứ dịch trước khi làm IVF nhiều khả năng tăng tỉ lệ có thai lâm sàng: từ khoảng 19% lên 27-52%. Chất lượng bằng chứng ở mức vừa; chưa có nghiên cứu theo dõi kết quả sinh sống lâu dài, nên quyết định này cần cân nhắc cá nhân, nhất là khi người bệnh còn muốn giữ khả năng có thai tự nhiên.
Tắc vòi trứng và nguy cơ thai ngoài tử cung
Vòi bị tổn thương nhưng chưa bít hẳn có thể cho tinh trùng đi qua mà giữ lại trứng đã thụ tinh, và phôi làm tổ ngay trong vòi. Đó là thai ngoài tử cung. Vì vậy người đã từng viêm vùng chậu, chửa ngoài tử cung hoặc mổ vòi cần đặc biệt lưu ý mỗi khi trễ kinh hay que thử lên hai vạch. Khi đó nên đi khám sớm để biết thai nằm ở đâu, đừng chờ thêm ở nhà; cách đọc que và các việc nên làm sau đó có trong phần khi que thử thai lên hai vạch.
Điều trị tắc vòi trứng
Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, vị trí tắc, tuổi và mong muốn có con. Đầu tiên là xử trí tình trạng viêm nếu còn: bác sĩ chọn kháng sinh phù hợp cho viêm vùng chậu hoặc viêm cổ tử cung. Điều quan trọng cần hiểu là kháng sinh diệt vi khuẩn chứ không làm mất sẹo và dính đã hình thành, nên uống thuốc không thể thông lại vòi đã tắc do sẹo.
Khi lòng vòi đã bít, có hai hướng chính: phẫu thuật nội soi để gỡ dính hoặc sửa đoạn vòi tổn thương, hoặc hỗ trợ sinh sản bằng IVF, vốn bỏ qua hẳn đoạn vòi. Theo MSD, kết quả có thai sau phẫu thuật nội soi gỡ dính vùng chậu thường không quá 25%, phẫu thuật sửa vòi có tỉ lệ thành công thấp và làm tăng nguy cơ thai ngoài tử cung; vì thế ở nhiều người, nhất là khi trẻ dưới 30 tuổi, IVF được đề nghị thay vì mổ sửa vòi. Chọn hướng nào là quyết định chung giữa người bệnh, chồng và bác sĩ sản phụ khoa, tùy tuổi, dự trữ buồng trứng và tình trạng tinh dịch.

Chữa tắc vòi trứng tại nhà có hiệu quả không?
Chưa có bằng chứng. Các bài tự hướng dẫn “thông vòi trứng tại nhà” bằng thảo dược, xông hơi, massage bụng hay thực phẩm chưa được thử nghiệm đủ chất lượng để chứng minh làm thông sẹo bịt trong lòng vòi. Việc chăm sóc sức khỏe chung vẫn có ích: bỏ thuốc lá, ăn uống cân đối, điều trị sớm viêm nhiễm. Nhưng nếu bỏ lỡ thời gian đi khám để thử mẹo, người trên 35 tuổi có thể mất những tháng quý giá.
Phòng ngừa tắc vòi trứng
Vì phần lớn tắc vòi bắt đầu từ nhiễm khuẩn, phòng ngừa chủ yếu là ngăn và xử lý sớm nhiễm khuẩn đường sinh dục. Quan hệ có bao cao su khi chưa chắc chắn về bạn tình, cho cả hai vợ chồng cùng làm thuốc khi một người mắc bệnh nhiễm khuẩn đường tình dục, đi khám phụ khoa ngay khi khí hư đổi khác và không để thủ thuật trong buồng tử cung diễn ra ở nơi thiếu vô trùng, đều giúp giảm nguy cơ. Không nên tự thụt rửa sâu trong âm đạo vì làm xáo trộn hệ vi khuẩn bảo vệ; bài có nên thụt rửa âm đạo thường xuyên giải thích lý do.
Khi nào cần đi khám?
Có hai nhóm tình huống: cần khám có kế hoạch vì mong con, và cần khám ngay vì dấu hiệu cấp.
- Mong con đã 12 tháng mà chưa có thai (6 tháng nếu trên 35 tuổi).
- Tiền sử viêm vùng chậu, chửa ngoài tử cung, mổ bụng hoặc nhiễm khuẩn sau sinh, kể cả khi chưa tính chuyện có con ngay.
- Khí hư có mùi, đau bụng dưới kéo dài hoặc đau khi quan hệ.
- Đau bụng dưới dữ dội, ra máu âm đạo bất thường, chóng mặt hoặc ngất khi đang trễ kinh hay vừa thử que có thai: đến nơi cấp cứu gần chỗ ở nhất, vì đó có thể là thai ngoài tử cung.
- Sốt cao kèm đau vùng chậu nhiều: cần đi khám ngay trong ngày.
Khi đi khám vì mong con, hãy gom mọi phiếu kết quả cũ (chụp vòi trứng, siêu âm, nội soi), giấy ra viện nếu từng mổ hoặc nạo hút, và ghi lại ngày kinh gần đây, để bác sĩ khỏi chỉ định lại những thăm dò đã có. Muốn biết thêm về nhóm nguyên nhân hiếm muộn ở nữ nói chung, xem bài những nguyên nhân gây vô sinh nữ; người đang cầm phiếu có mã bệnh N97 có thể đọc vô sinh nữ N97 là gì.
Câu hỏi thường gặp
Tắc vòi trứng có kinh nguyệt không?
Có. Kinh nguyệt do niêm mạc tử cung bong ra, hoàn toàn độc lập với việc vòi trứng thông hay tắc. Người tắc một hoặc cả hai vòi vẫn có kinh đều như bình thường nên không thể dựa vào kinh nguyệt để biết mình có tắc vòi hay không.
Tắc một bên vòi, có thể mang thai không cần hỗ trợ không?
Được nếu vòi còn lại thông và buồng trứng bên đó vẫn rụng trứng, nhưng cơ hội thấp hơn so với người hai vòi khỏe. Nếu sau thời gian mong con theo khuyến cáo mà chưa có thai, nên được bác sĩ đánh giá toàn diện cả hai vợ chồng để bàn bước tiếp theo.
Tắc vòi trứng có tự thông lại được không?
Phần tắc do co thắt nhất thời có thể thông lại, và đó là lý do kết quả chụp cần đọc thận trọng. Phần tắc do sẹo hoặc dính thật thì không tự mở ra; kháng sinh chỉ xử lý nhiễm khuẩn đang có chứ không gỡ được dính đã hình thành.
Chụp vòi trứng có đau không?
Thủ thuật thường chỉ kéo dài dưới 5 phút, người làm có cảm giác đau quặn bụng dưới như đau bụng kinh trong khoảng 5-10 phút, một số người còn âm ỉ vài giờ. Có thể ra ít máu dính trong 1-2 ngày. Biến chứng nặng như nhiễm khuẩn vùng chậu hiếm (dưới 1%) nhưng xảy ra nhiều hơn ở người từng bị tổn thương vòi; sốt hoặc đau tăng trong 1-2 ngày sau chụp cần báo cho bác sĩ.
Tắc vòi trứng có bắt buộc làm IVF không?
Không bắt buộc với mọi trường hợp. Tắc một bên, tắc nhẹ mà tổn thương không nặng thì có những hướng khác. Tắc cả hai vòi, vòi ứ dịch nhiều hoặc tuổi cao thì IVF thường được cân nhắc sớm, vì thời gian cũng là yếu tố quyết định.
Tắc vòi trứng có lây hay di truyền không?
Chỗ tắc không lây, cũng không di truyền. Tuy vậy, nhiễm khuẩn gây sẹo thì có thể lây qua quan hệ, nên khi một người có chẩn đoán nhiễm khuẩn đường sinh dục, người kia cũng cần đi khám và làm thuốc để khỏi tái nhiễm.
Kết luận
Tắc vòi trứng hiếm khi có triệu chứng riêng, không ảnh hưởng tới kinh nguyệt hay rụng trứng, và chỉ được xác định qua thăm dò hình ảnh vốn có thể báo nhầm. Người có tiền sử viêm vùng chậu, thai ngoài tử cung hoặc mổ vùng chậu, hoặc đang mong con quá thời hạn khuyến cáo, nên sắp xếp đi khám sớm thay vì tự theo dõi.
Tại Phòng khám Phụ sản Alpha (53 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội), buổi khám bắt đầu bằng hỏi bệnh sử, khám phụ khoa và làm thuốc âm đạo khi có viêm; các thăm dò chuyên sâu hoặc can thiệp sẽ được bác sĩ giới thiệu cơ sở làm được. Cách này phù hợp với người mong con lâu chưa có thai hoặc từng viêm nhiễm vùng chậu, nên mang theo hồ sơ cũ. Các dịch vụ phụ khoa hiện có nằm trong trang điều trị phụ khoa; muốn hẹn giờ, dùng trang đặt lịch.
Nguồn tham khảo
- Rebar RW. Tubal Dysfunction and Pelvic Abnormalities. MSD Manual Professional Version, 2024
- Rebar RW. Infertility Problems With the Fallopian Tubes and Abnormalities in the Pelvis. MSD Manual Consumer Version, 2025
- ACOG. Evaluating Infertility (tài liệu cho người bệnh)
- CDC. About Pelvic Inflammatory Disease
- WHO. Infertility, fact sheet
- ASRM. Hysterosalpingogram (HSG), tài liệu cho người bệnh
- Melo P và cộng sự. Surgical treatment for tubal disease in women due to undergo in vitro fertilisation. Cochrane Database Syst Rev, 2020
- Swart P và cộng sự. The accuracy of hysterosalpingography in the diagnosis of tubal pathology: a meta-analysis. Fertil Steril, 1995
- Schankath AC và cộng sự. Hysterosalpingography in the workup of female infertility. Insights Imaging, 2012
- Yip JY và cộng sự. Optimizing intrauterine insemination and spontaneous conception in women with unilateral hydrosalpinx or tubal pathology. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol, 2023
