Cập nhật ngày 15/10/2026
Khám phụ khoa là lần bác sĩ sản phụ khoa đánh giá sức khỏe đường sinh dục nữ. Buổi khám gồm hai phần chính: hỏi về kinh nguyệt, tiền sử, lý do đến khám, sau đó khám trực tiếp vùng bụng dưới và âm hộ, rồi dùng mỏ vịt để nhìn rõ cổ tử cung cùng thành âm đạo, sau cùng dùng tay kiểm tra tử cung cùng hai buồng trứng. Phần thăm khám trên bàn thường chỉ kéo dài vài phút. Siêu âm, xét nghiệm hay soi cổ tử cung không mặc nhiên nằm trong mọi lần khám; bác sĩ chỉ định thêm khi triệu chứng hoặc lịch sàng lọc cần đến.
Khám phụ khoa là gì? Những bộ phận được kiểm tra
Đối tượng của buổi khám là toàn bộ đường sinh dục nữ, đi từ ngoài vào trong: âm hộ và âm đạo ở phía ngoài, tới cổ tử cung, thân tử cung, rồi hai buồng trứng nằm cạnh vòi trứng mỗi bên. Khám vú cũng nằm trong nội dung khám phụ khoa nên một số người được kiểm tra vú trong cùng buổi. Mục đích là tìm dấu hiệu viêm nhiễm, polyp, khối bất thường, tình trạng sa sinh dục hay tổn thương trên cổ tử cung, đồng thời tư vấn biện pháp ngừa thai, kế hoạch có con và lịch sàng lọc phù hợp với độ tuổi.
Thăm khám lâm sàng và “gói khám”: hai thứ hay bị gộp làm một
Khám phụ khoa, theo đúng nghĩa, là những gì bác sĩ tự hỏi, nhìn và sờ nắn; xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh là bước khác, chỉ làm khi có chỉ định rõ. Khi tìm hiểu, nhiều người gặp những danh sách dài gồm siêu âm đầu dò, Pap, HPV, nội tiết, chụp nhũ ảnh, và hiểu rằng đi khám phụ khoa là phải làm đủ tất cả. Thực tế, các danh sách ấy thường là nội dung của một gói dịch vụ. Trong chuyên môn, nhóm xét nghiệm, hình ảnh được gọi là cận lâm sàng, tách riêng khỏi phần khám.
| Nhóm | Gồm những gì | Có làm ở mọi lần khám không |
|---|---|---|
| Khám lâm sàng | Hỏi bệnh, khám bụng, khám ngoài, đặt mỏ vịt, khám bằng tay | Có, nhưng bác sĩ lược bớt bước không phù hợp với từng người |
| Lấy mẫu trong lúc đặt mỏ vịt | Mẫu dịch âm đạo, mẫu tế bào cổ tử cung | Khi có triệu chứng viêm hoặc đến hạn sàng lọc |
| Cận lâm sàng khác | Siêu âm, xét nghiệm máu, nước tiểu, nội tiết | Không; theo chỉ định của bác sĩ |
| Thủ thuật | Làm thuốc âm đạo, soi cổ tử cung, sinh thiết | Không; chỉ khi khám phát hiện điều cần làm rõ hoặc cần xử trí |
Khuyến cáo của ACOG (Mỹ) còn lưu ý: phụ nữ không mang thai, không có triệu chứng và không có tiền sử cần theo dõi thì chưa có nhiều bằng chứng về lợi ích của việc khám vùng chậu hằng năm; quyết định nên được bác sĩ và người bệnh cùng bàn. Điều đó không có nghĩa là bỏ hẳn lịch gặp bác sĩ, mà là mỗi lần khám nên có lý do rõ ràng. Với “gói khám phụ khoa”, nên xem gói gồm những hạng mục nào: một con số trọn gói thường đã cộng sẵn nhiều kiểm tra mà không phải ai cũng cần trong lần khám đó.
Các bước khám phụ khoa, theo đúng trình tự
Phần thăm khám đi từ ngoài vào trong. Các bước dưới đây sắp theo hướng dẫn quốc gia năm 2016 về SKSS, kèm cảm nhận thường gặp ở người được khám. Trước khi khám vùng chậu, bác sĩ có thể nghe tim phổi, khám bụng và vú, vì huyết áp, bệnh mạn tính hay thuốc đang dùng đều ảnh hưởng tới lựa chọn điều trị và biện pháp tránh thai.
- Bác sĩ hỏi lý do đến khám, số lần mang thai và sinh, chu kỳ kinh, bệnh đã mắc, thuốc đang dùng, cách tránh thai hiện tại.
- Bác sĩ khám bụng dưới và hai bẹn: nhìn sẹo mổ cũ, ấn nhẹ tìm khối bất thường, điểm đau, sờ hạch bẹn.
- Bác sĩ quan sát bộ phận sinh dục ngoài (âm hộ, môi lớn, môi bé, lỗ niệu đạo, tầng sinh môn), có thể nhờ rặn nhẹ nhằm kiểm tra thành âm đạo có sa xuống không.
- Bác sĩ đặt mỏ vịt mở rộng âm đạo để nhìn thành âm đạo, cổ tử cung, đồng thời lấy mẫu dịch hoặc tế bào nếu cần.
- Bác sĩ khám bằng hai tay: một hoặc hai ngón tay đeo găng trong âm đạo, tay còn lại ấn trên bụng để đánh giá vị trí, kích thước, độ di động của tử cung và hai bên phần phụ.
- Bác sĩ giải thích điều quan sát được, đề xuất có cần làm thêm gì và hẹn lịch theo dõi.
Phần hỏi bệnh chỉ là trò chuyện; trả lời càng cụ thể, bác sĩ càng chọn đúng bước cần làm. Lúc khám bụng, người khám chỉ thấy cảm giác ấn nhẹ trên bụng. Từ bước khám bên ngoài, người khám nằm tư thế hai chân đặt lên giá đỡ, có khăn phủ. Khi mỏ vịt được đưa vào có thể thấy căng tức, hơi khó chịu; thả lỏng cơ bụng, thở chậm giúp dễ chịu hơn. Ở bước khám bằng hai tay, điểm nào đau nên nói ngay vì đó là thông tin chẩn đoán.
Trong lúc nhìn cổ tử cung qua mỏ vịt, nếu thấy vùng nghi ngờ, bác sĩ sẽ cân nhắc soi cổ tử cung để nhìn phóng đại; còn khi viêm âm đạo cần xử trí tại chỗ, có thể làm thuốc âm đạo ngay sau khi khám.
Ở mỗi bước, bác sĩ đang tìm điều gì
Mỗi thao tác trên bàn khám nhằm làm rõ một điều khác nhau. Khi nhìn bên ngoài, bác sĩ tìm vùng kích ứng, da đổi màu, vết loét, sưng nề. Việc nhờ ho hoặc rặn nhẹ giúp kiểm tra bàng quang, trực tràng hay tử cung có xệ xuống thành âm đạo không, một dấu hiệu của sa sinh dục. Qua mỏ vịt, bác sĩ xem thành âm đạo có nang, dịch bất thường không và tìm dấu hiệu viêm hoặc tổn thương trên cổ tử cung.
Mỏ vịt là dụng cụ gì, có loại dùng một lần không
Mỏ vịt (speculum) là dụng cụ có hai lá, khi đưa vào thì khép lại, sau đó mở ra để giữ thành âm đạo, giúp bác sĩ nhìn thấy cổ tử cung. Dụng cụ có thể bằng kim loại tiệt khuẩn hoặc bằng nhựa dùng một lần, với nhiều cỡ khác nhau. Mỏ vịt có thể được làm ấm trước khi đặt cho dễ chịu hơn, và người khám có thể chủ động đề nghị cỡ nhỏ hơn nếu thấy khó chịu.
Khi nào bác sĩ đề nghị làm thêm
Phần làm thêm phụ thuộc vào lý do đến khám, tuổi và lần tầm soát gần nhất; không phải ai cũng cần. Khí hư đổi màu, ngứa, rát thì bác sĩ lấy dịch âm đạo soi trên kính hiển vi nhằm xác định tác nhân, như khi nghi viêm âm đạo mà chưa rõ nguyên nhân. Người đến hạn sàng lọc cổ tử cung được lấy tế bào cổ tử cung và/hoặc mẫu tìm HPV. Nếu thấy vùng bất thường trên cổ tử cung hoặc người khám hay thấy máu sau mỗi lần quan hệ, bác sĩ cân nhắc soi cổ tử cung, và lấy một mẩu mô nhỏ sinh thiết khi hình ảnh chưa rõ.
Với đau bụng dưới, kinh nhiều hay sờ thấy tử cung to, bước tiếp theo thường là chẩn đoán hình ảnh vùng chậu. Còn khi kinh thưa, trễ kinh kéo dài hoặc đang chuẩn bị mang thai, bác sĩ cho xét nghiệm máu theo hướng nghi ngờ.
Mục đích từng loại và lịch làm theo độ tuổi được giải thích trong bài về nhóm xét nghiệm phụ khoa hay được chỉ định. Sàng lọc cổ tử cung thường bắt đầu ở tuổi 21-25 và lặp lại mỗi 3-5 năm, nên người vừa sàng lọc năm ngoái với kết quả bình thường thường chưa cần lấy mẫu lại; tuổi bắt đầu và nhóm cần làm sớm hơn có trong bài ai cần sàng lọc ung thư cổ tử cung, từ tuổi nào.
Chuẩn bị theo mốc thời gian trước buổi khám
Không cần chuẩn bị phức tạp; quan trọng nhất là tránh ngày hành kinh và đi tiểu trước khi khám.
- Khi đặt lịch khám định kỳ, chọn ngày không hành kinh, nếu trùng thì nên dời lịch.
- Khoảng 2 ngày trước, ngừng kem, gel bôi trơn, thuốc đặt trong âm đạo và không thụt rửa, vì các chất này có thể làm sai kết quả soi dịch, xét nghiệm tế bào.
- Tối hôm trước, ghi lại kỳ kinh gần nhất bắt đầu từ hôm nào, chu kỳ thường dài bao nhiêu ngày, thuốc đang dùng, điều muốn hỏi.
- Sáng hôm khám, vệ sinh bên ngoài bằng nước sạch, mặc váy hoặc đồ dễ thay để thoải mái hơn khi lên bàn khám.
- Ngay trước khi vào phòng, đi tiểu cho bàng quang rỗng, vì bàng quang căng làm khám bằng tay kém chính xác.
Nếu có, mang theo phiếu khám và phiếu kết quả tế bào, HPV các lần trước. Người đã dùng thuốc bôi, thuốc đặt trước khi đi khám mà chưa đỡ nên mang theo vỏ thuốc, vì biết đã dùng gì giúp bác sĩ hiểu vì sao triệu chứng còn kéo dài. Tần suất khám có bài riêng: lịch khám định kỳ theo từng nhóm tuổi.
Mất bao lâu và cảm giác thế nào
Phần khám trên bàn chỉ mất vài phút và không nên gây đau, dù có thể hơi khó chịu. Riêng thao tác lấy mẫu cổ tử cung mất dưới 5 phút và cả buổi hẹn khoảng 10 phút. Thời gian thực tế dài hơn vì còn hỏi bệnh, thay đồ, trao đổi và chờ lượt.
Thời lượng tham khảo theo tài liệu quốc tế
Chưa tính thời gian chờ, tư vấn và các kiểm tra làm thêm.
Về cảm giác, lần đầu có thể thấy lạ và hơi khó chịu, nhưng khám không nên gây đau; thấy đau thì báo bác sĩ ngay để điều chỉnh cách làm. Mức khó chịu khác nhau giữa người. Cảm giác căng tức tăng lên khi cơ bụng, cơ đùi co lại vì hồi hộp, nên thở ra chậm lúc dụng cụ được đặt vào.
Lần đầu đi khám, hoặc đi cùng người thân
Ở lần khám đầu tiên, hãy nhờ bác sĩ nói qua toàn bộ quy trình trước khi bắt đầu; người đi cùng giúp ích nhiều nhất ở khâu chuẩn bị và ghi nhớ lời dặn.
Lần đầu khám phụ khoa
Với người lo lắng nhiều, nhất là người từng trải qua bạo hành, có vài cách giúp người khám làm chủ buổi khám. Bác sĩ xin phép trước mỗi lần chạm và nói rõ từng bước khi đang làm; người khám tự điều chỉnh nhịp độ khám, có thể nhờ bạn đời, bạn bè hoặc người thân ở cùng trong phòng, và được dừng khám bất kỳ lúc nào mà không cần giải thích.
Đưa vợ đi khám phụ khoa: người đi cùng nên làm gì
Người khám có thể đề nghị bạn đời ở trong phòng, nhưng đó là lựa chọn của chính người khám. Hướng dẫn quốc gia yêu cầu có nhân viên y tế nữ khi bác sĩ khám là nam.
Sau khi khám: kết quả, theo dõi và khi nào quay lại
Điều bác sĩ nhìn và sờ thấy thường được giải thích ngay; kết quả mẫu tế bào gửi đi cần thêm vài ngày.
Sau khi lấy mẫu cổ tử cung, có thể ra ít máu hoặc vài giọt máu và thường hết trong vài giờ. Nên liên hệ lại với bác sĩ khi ra máu nhiều, hoặc ra máu ít nhưng không dừng sau vài giờ, khi đau bụng dưới tăng dần kèm sốt, hay khi khí hư thay đổi rõ sau khi làm thuốc âm đạo hoặc thủ thuật.
Bốn điều khám phụ khoa không làm được, hoặc không bắt buộc
Có việc tưởng bắt buộc lại không cần, và có điều tưởng khám sẽ phát hiện được nhưng thực ra không. Nhiều người nghĩ khám vùng chậu giúp phát hiện sớm ung thư buồng trứng, nhưng khám vùng chậu không phải cách phát hiện ung thư buồng trứng đáng tin cậy. Một ngộ nhận khác là muốn dùng biện pháp tránh thai thì phải khám phụ khoa trước: chỉ cần khám khi đặt dụng cụ tử cung, các biện pháp khác không bắt buộc khám vùng chậu.
Tương tự, muốn sàng lọc nhiễm trùng đường sinh dục không nhất thiết phải lên bàn khám, vì mẫu có thể được lấy theo cách khác và bác sĩ sẽ hướng dẫn.
Khi nào cần khám phụ khoa sớm hơn lịch định kỳ
Có triệu chứng bất thường thì nên đi khám sớm, không đợi tới lịch định kỳ; một số dấu hiệu buộc phải đi cấp cứu. Có thể chia theo ba mức. Mức thứ nhất là đặt lịch theo kế hoạch: tới kỳ sàng lọc, chuẩn bị mang thai, hoặc muốn đặt hay tháo vòng, que cấy tránh thai.
Mức thứ hai, cần sắp xếp khám trong vòng vài ngày, áp dụng khi khí hư đổi màu, có mùi, ngứa và rát nhiều ngày, chảy máu giữa chu kỳ hoặc sau khi quan hệ, đau lúc quan hệ, hay kinh nguyệt thay đổi rõ so với trước. Nhiều người phân vân ít dịch vàng thỉnh thoảng xuất hiện là sinh lý hay viêm; cách phân biệt theo màu, mùi, lượng được trình bày trong bài viết về dấu hiệu khí hư khác thường.
Khám phụ khoa theo từng hoàn cảnh
Trình tự khám nói trên áp dụng chung, còn thời điểm và nội dung cần lưu ý thay đổi theo giai đoạn cuộc đời. Mỗi hoàn cảnh dưới đây có bài riêng:
- Vừa sinh con: xem mốc khám phụ khoa lại sau sinh và điều cần kiểm tra.
- Đã hết kinh: đọc về khám định kỳ khi đã mãn kinh.
- Sắp kết hôn hoặc chuẩn bị có con: tham khảo nội dung khám tiền hôn nhân.
- Từ tuổi 35: danh mục rộng hơn ở bài các kiểm tra sức khỏe nên làm sau tuổi 35.
- Còn ngại hỏi trực tiếp: đọc trước những câu phụ nữ hay hỏi bác sĩ phụ khoa.
Khám phụ khoa tại Alpha: các bước, chi phí và việc làm tại chỗ
Phòng khám Phụ sản Alpha (53 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội) nhận khách mọi ngày, khung sáng 08:00-12:00, chiều tối 13:30-21:00. Khách hẹn qua số 082 248 62 62 của Alpha, Zalo hoặc website và chọn bác sĩ; đến nơi, lễ tân làm thủ tục, điều dưỡng đo huyết áp, mạch, rồi bác sĩ hỏi bệnh và khám theo các bước trên. Thủ thuật nào cũng được báo chi phí trước; sau khám, phòng khám hướng dẫn chăm sóc tại nhà và nhắc lịch tái khám.
Khám tiêu chuẩn và khám chuyên gia khác nhau ở đâu
Hai mức giống nhau về phần khám, chỉ khác bác sĩ phụ trách. Số liệu lấy từ trang bảng giá khám phụ sản Alpha; mức công bố có thể điều chỉnh, nhân viên báo mức đang áp dụng khi hẹn.
| Hình thức | Giá niêm yết | Bác sĩ phụ trách |
|---|---|---|
| Khám tiêu chuẩn | 300.000 đồng mỗi lượt | Nhóm thạc sĩ, bác sĩ nội trú, bác sĩ chuyên khoa II |
| Khám chuyên gia | 500.000 đồng mỗi lượt | PGS.TS.BS Phạm Thị Thanh Hiền |
| Thủ thuật làm thêm | Tính riêng | Bác sĩ báo chi phí trước, chỉ làm khi người khám đồng ý |
Hồ sơ bác sĩ chuyên gia của Alpha: PGS.TS.BS Phạm Thị Thanh Hiền.
Việc nào làm ngay tại phòng khám, việc nào cần làm ở nơi khác
Phạm vi việc làm ngay trong buổi khám bám theo 14 kỹ thuật mà Sở Y tế Hà Nội cấp phép cho Alpha.
| Nhóm việc | Thực hiện tại phòng khám | Bác sĩ chỉ định, làm ở cơ sở khác |
|---|---|---|
| Thăm khám, xử trí tại chỗ | Khám phụ khoa, làm thuốc âm đạo, lấy dị vật âm đạo | Không |
| Thủ thuật vùng cổ tử cung | Soi phóng đại, sinh thiết, xoắn polyp, cắt bằng vòng điện (LEEP), đốt điện, đốt nhiệt, laser, áp lạnh | Phân tích mẫu tế bào, HPV |
| Tránh thai | Đặt hoặc gỡ vòng; cấy hoặc lấy que | Không |
| Cận lâm sàng | Không nằm trong danh mục | Siêu âm, soi dịch, xét nghiệm máu, nội tiết. |
Danh sách bệnh lý phụ khoa phòng khám tiếp nhận nằm ở mục điều trị phụ khoa tại Alpha.
Câu hỏi thường gặp
Có cần nhịn ăn trước khi khám phụ khoa không?
Thăm khám lâm sàng không đòi hỏi nhịn ăn. Nếu sau khám bác sĩ chỉ định xét nghiệm máu cần lấy lúc đói, người khám sẽ được hướng dẫn riêng.
Mỏ vịt dùng một lần có khác loại kim loại không?
Cả hai loại đều được dùng: loại kim loại được tiệt khuẩn sau mỗi lượt, loại nhựa chỉ dùng cho một người. Điều đáng quan tâm hơn là cỡ dụng cụ phù hợp.
Đến kỳ hành kinh vẫn khám phụ khoa được chứ? Sạch kinh bao lâu thì đi khám?
Khám định kỳ nên dời sang ngày không còn hành kinh; không có mốc số ngày cố định, khoảng giữa hai kỳ kinh là thời điểm thuận tiện. Một vài thủ thuật trên cổ tử cung được hẹn theo ngày của chu kỳ, bác sĩ sẽ dặn cụ thể.
Mang phiếu kết quả làm ở nơi khác đến, bác sĩ có đọc giúp không?
Nên mang theo. Bác sĩ đọc kết quả cũ, đối chiếu với điều thấy trong lần khám này và cho biết có cần làm lại hay không, nhờ đó tránh lấy mẫu trùng lặp khi kết quả còn trong thời hạn.
Khám bằng mắt có phát hiện được ung thư cổ tử cung không?
Nhìn qua mỏ vịt chỉ phát hiện được tổn thương đã thấy rõ; khi còn ở mức tiền ung thư, tổn thương hầu như chưa lộ ra bằng mắt. Vì vậy sàng lọc cổ tử cung dựa vào mẫu tế bào và/hoặc HPV theo lịch của từng độ tuổi, bác sĩ sẽ cho biết đã tới hạn hay chưa.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế: Quyết định 4128/QĐ-BYT ngày 29/07/2016, Hướng dẫn quốc gia chăm sóc SKSS, bài Khám phụ khoa
- ACOG: Pelvic Exams, FAQ518 (rà soát 04/2026)
- Mayo Clinic: Pelvic exam (cập nhật 05/2026)
- Cẩm nang MSD, phiên bản cho người đọc phổ thông: Pelvic Examination (rà soát 04/2024)
- NHS: Buổi hẹn sàng lọc cổ tử cung diễn ra thế nào
- NHS: Cách đặt lịch sàng lọc cổ tử cung
- MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ): Vaginitis test - wet mount (cập nhật 07/2025)
