
Cập nhật ngày 15/11/2026
Sinh thiết cổ tử cung nghĩa là lấy một mẩu mô rất nhỏ ở vùng trông bất thường để bác sĩ giải phẫu bệnh đọc dưới kính hiển vi. Kết quả cho biết tổn thương có thật hay không và ở mức nào (CIN 1, CIN 2, CIN 3 hay nặng hơn), sau khi phiếu sàng lọc hoặc buổi soi gợi ý có vấn đề. Phần lớn trường hợp là bấm sinh thiết làm tại phòng khám trong vài phút, khác hẳn khoét chóp hay LEEP.
Pap, HPV, soi và sinh thiết: mỗi bước trả lời một câu hỏi
Trong chuỗi sàng lọc, chỉ sinh thiết lấy được mô còn nguyên cấu trúc nên mới phân độ được tổn thương. Các bước trước giống như lọc dần, thu hẹp vùng cần quan tâm cho bước sau.
Pap (tế bào học) lấy tế bào bong ra bằng chổi mềm và trả lời câu hỏi tế bào có hình dạng lạ không. Xét nghiệm HPV dùng cùng loại mẫu tế bào đó, nhưng hỏi chuyện khác: có virus nguy cơ cao hay không. Đến bước soi, bác sĩ không lấy gì cả, chỉ nhìn phóng đại để biết chỗ nào đáng ngờ và nên lấy mẫu ở đâu. Cuối cùng, sinh thiết lấy mẩu mô còn nguyên các lớp để trả lời có biến đổi tiền ung thư hay ung thư không, và nếu có thì độ mấy.
Vì sao tế bào bong ra chưa đủ? Tế bào trên phiếu Pap đã rời khỏi chỗ của chúng, giống vài viên gạch nhặt dưới chân tường: biết gạch nứt, nhưng không biết vết nứt ăn sâu bao nhiêu lớp. Mẩu mô sinh thiết thì giữ nguyên cả bức tường thu nhỏ, bác sĩ giải phẫu bệnh nhìn được tế bào bất thường chiếm một phần ba, hai phần ba hay toàn bộ bề dày lớp biểu mô. Chính độ dày đó quyết định chữ số đứng sau CIN.
Diễn tiến buổi soi có ở bài soi cổ tử cung. Bài này đi tiếp từ lúc bác sĩ quyết định cần lấy mẫu.

Khi nào bác sĩ chỉ định lấy mẫu
Bác sĩ chỉ định sinh thiết khi kết quả sàng lọc hoặc buổi soi cho thấy một vùng cụ thể cần biết bản chất. Hướng dẫn của Bộ Y tế (Quyết định 3792/QĐ-BYT, 2024) đặt chỉ định khi thấy tổn thương nghi ngờ. Thường gặp nhất là phiếu HPV báo type 16 hoặc 18 dương tính và khi soi thấy vùng bất thường (xem cách đọc phiếu HPV định type).
Chỉ định cũng được đặt ra khi tế bào học báo HSIL, ASC-H, tế bào tuyến không điển hình (AGC), hoặc LSIL đi cùng HPV dương tính. Ngay trong buổi soi, nếu bôi acid acetic thấy vùng trắng, mạch máu bất thường, hoặc có vùng không bắt màu lugol, bác sĩ cũng sẽ lấy mẫu. Tương tự với vết loét, khối sùi hay polyp nhìn thấy được mà cần biết bản chất.
ASCCP 2019 (Hoa Kỳ) khuyên lấy mẫu ở mọi vùng trắng rõ, thường 2 đến 4 mẫu mỗi lần soi, để hạn chế bỏ sót tổn thương độ cao. Phiếu ghi nhiều vị trí không có nghĩa tổn thương lan rộng, chỉ cho thấy bác sĩ đã lấy kỹ.
Ngược lại, HPV dương tính đơn thuần không đồng nghĩa phải bấm mẫu ngay. Nếu soi thấy cổ tử cung bình thường và vùng chuyển tiếp nhìn rõ, bác sĩ có thể chỉ hẹn sàng lọc lại. Phần lớn nhiễm HPV tự hết trong vòng một đến hai năm, nên quyết định lấy mẫu dựa vào những gì nhìn thấy, không chỉ dựa vào chữ “dương tính”.
Bấm, nạo ống và cắt chóp khác nhau thế nào
Ba cách lấy mô khác nhau ở lượng mô lấy ra và mục đích: bấm và nạo ống để chẩn đoán, còn LEEP hay khoét chóp vừa chẩn đoán vừa loại bỏ tổn thương. Kìm bấm hoạt động như cái bấm lỗ giấy, lấy một hoặc vài mẩu ở các vùng khác nhau.
| Bấm sinh thiết | Nạo ống (ECC) | LEEP / khoét chóp | |
|---|---|---|---|
| Cách làm | Kìm nhỏ cắt mẩu mô tại chỗ nghi ngờ | Thìa nhỏ lấy lớp niêm mạc trong ống cổ tử cung | Vòng điện hoặc dao cắt khối mô hình nón |
| Mục đích | Chẩn đoán | Chẩn đoán phần soi không nhìn tới | Vừa chẩn đoán vừa loại bỏ tổn thương |
| Vô cảm | Thường không cần | Thường không cần | LEEP gây tê tại chỗ; khoét chóp bằng dao làm ở bệnh viện, gây mê |
| Khi mang thai | Làm được nếu có chỉ định | Không làm | Thường hoãn tới sau sinh, trừ khi nghi ung thư |
“Đi sinh thiết” gần như luôn là bấm dưới soi. Nạo ống được cân nhắc khi vùng chuyển tiếp nằm sâu trong ống cổ tử cung, nơi đèn soi không chiếu tới. LEEP là bước điều trị khi đã có CIN 2 hoặc CIN 3 (xem thủ thuật LEEP tại phòng khám).
Buổi lấy mẫu diễn ra ra sao
Bấm sinh thiết thường làm ngay trong buổi soi, trên bàn khám phụ khoa, không cần nằm viện. Cả buổi soi thường kéo dài 10-20 phút, phần bấm mẫu chỉ chiếm vài giây mỗi vị trí.
Chuẩn bị
- Chọn ngày không hành kinh; máu kinh hay viêm cấp có thể làm mẫu khó đọc.
- Ít nhất 24 giờ trước: không thụt rửa, không đặt thuốc hay kem vào âm đạo, không tampon, không quan hệ; thuốc đặt âm đạo nên ngừng từ hai ngày trước.
- Báo bác sĩ nếu có thể đang có thai, đang dùng thuốc chống đông, thuốc làm loãng máu hoặc dị ứng iod.
- Mang theo phiếu Pap, HPV, kết quả soi và giấy tờ những lần can thiệp ở cổ tử cung trước đây; chuẩn bị băng vệ sinh dạng miếng.
- Ăn uống bình thường; bấm mẫu không cần gây mê nên không phải nhịn ăn.
Bớt lo trước buổi hẹn
Lo lắng trước khi soi và lấy mẫu là phản ứng rất thường gặp. Người quá căng thẳng thường thấy khó chịu nhiều hơn, vì cơ vùng chậu co lại khi đặt mỏ vịt. Vài việc nhỏ giúp ích: ghi sẵn câu hỏi để hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu, nhờ giải thích từng bước đang làm, thở chậm khi đặt dụng cụ. Có thể uống một liều thuốc giảm đau thông thường trước giờ hẹn, nhưng nên hỏi bác sĩ loại nào phù hợp, vì một số thuốc giảm đau làm tăng nguy cơ chảy máu.
Trình tự một buổi lấy mẫu
- Hỏi lại tiền sử, xem phiếu cũ, giải thích lý do lấy mẫu và chi phí dự kiến.
- Nằm trên bàn khám như khi khám phụ khoa thường; bác sĩ đặt mỏ vịt.
- Soi phóng đại, lau sạch chất nhầy, bôi acid acetic rồi dung dịch lugol để lộ vùng bất thường; khi bôi dung dịch có thể thấy rát hoặc châm chích nhẹ.
- Dùng kìm lấy 1-4 mẩu ở vùng nghi ngờ; mỗi mẩu cỡ đầu đinh ghim, cảm giác như bị véo hay cào nhẹ, có thể kèm co thắt bụng dưới.
- Bôi thuốc cầm máu vào chỗ lấy mẫu, cho mẩu mô vào lọ dung dịch cố định, dán nhãn vị trí.
- Nghỉ vài phút rồi ra về, nhận lời dặn chăm sóc và ngày hẹn đọc kết quả.
Nếu khó chịu quá mức, bạn có quyền xin ngừng ngay; báo ngay khi đau để bác sĩ điều chỉnh.

Sau thủ thuật: ra máu, dịch sẫm màu và việc cần kiêng
Sau bấm sinh thiết, rỉ máu ít, âm ỉ bụng dưới và dịch nâu đen trong vài ngày là diễn tiến bình thường. Dịch sẫm màu phần lớn là thuốc cầm máu bôi lên cổ tử cung bong ra, không phải dấu hiệu nhiễm trùng.
Ngay ngày làm, thường rỉ máu ít và âm ỉ bụng dưới như lúc hành kinh; nên nghỉ ngơi, dùng băng miếng và chỉ dùng thuốc giảm đau theo hướng dẫn bác sĩ. Trong 1-2 ngày đầu cơn đau nhẹ giảm dần, nhưng vẫn nên tránh vận động mạnh, mang vác nặng.
Tới khoảng 1 tuần có thể còn dịch nâu sẫm hoặc đen, phần lớn do thuốc cầm máu bong ra. Suốt thời gian này không quan hệ, không dùng tampon hay cốc nguyệt san, không thụt rửa cho tới khi được cho phép. Khi có phiếu giải phẫu bệnh trả về, hãy tái khám để nghe bác sĩ giải thích, không tự đọc rồi bỏ hẹn.
Nên kiêng tampon, thụt rửa và quan hệ khoảng một tuần sau bấm sinh thiết, hoặc theo lời bác sĩ dặn. Sau LEEP hoặc khoét chóp, thời gian kiêng quan hệ là 4-6 tuần vì vết cắt rộng và sâu hơn.
Biến chứng sau bấm mẫu hiếm gặp, gồm ba nhóm cần để ý: chảy máu nhiều, nhiễm trùng và đau vùng chậu kéo dài. Lý do kiêng đưa vật vào âm đạo trong tuần đầu chính là để vết bấm khép miệng, hạn chế vi khuẩn đi lên.

Ba câu nên hỏi trước khi ra về
Câu đầu tiên là bao giờ có phiếu kết quả và gọi số nào nếu quá hẹn chưa thấy; nên hỏi rõ cả hai điều này. Tiếp theo, hỏi được dùng thuốc giảm đau nào, cần tránh thuốc nào. Cuối cùng, hỏi cụ thể bao nhiêu ngày thì được quan hệ và đi bơi trở lại.
Đọc phiếu kết quả: CIN, LSIL và HSIL
Phiếu sinh thiết trả lời tổn thương ở mức nào; mức đó quyết định theo dõi hay điều trị. Phiếu giải phẫu bệnh hiện dùng thuật ngữ LAST: tổn thương gai chia hai bậc LSIL và HSIL, riêng HSIL ghi kèm CIN 2 hoặc CIN 3 trong ngoặc. Pap cũng dùng chữ LSIL, HSIL nên hai phiếu rất dễ bị đọc lẫn.
| Phiếu ghi | Hiểu đơn giản | Hướng xử trí thường gặp |
|---|---|---|
| Viêm mạn, dị sản vảy, không có tổn thương nội biểu mô | Không thấy biến đổi tiền ung thư trong mẫu | Hẹn sàng lọc lại; sớm hơn thường lệ nếu HPV vẫn dương tính, vì mẫu bấm chỉ đại diện vài điểm |
| LSIL (CIN 1) | Biến đổi nhẹ, phần lớn do HPV, thường tự lui | Ưu tiên theo dõi hơn điều trị, hẹn phết lại hoặc soi lại |
| HSIL (CIN 2) | Biến đổi mức trung bình, vẫn có thể tự lui | Thường cắt bỏ; người còn muốn sinh con có thể chọn soi và xét nghiệm lại mỗi 6 tháng |
| HSIL (CIN 3) | Biến đổi nặng, chưa phải ung thư xâm lấn | Điều trị loại bỏ; đang mang thai thì theo dõi sát tới sau sinh |
| AIS, CGIN | Biến đổi ở tế bào tuyến trong ống cổ tử cung | Cắt bỏ |
| Ung thư biểu mô xâm lấn | Tế bào ác tính đã lan vào mô xung quanh | Chuyển chuyên khoa ung bướu đánh giá giai đoạn |
Dòng p16 dương tính đôi khi đi cạnh CIN 2, là phép nhuộm hỗ trợ xếp tổn thương vào nhóm HSIL. Quyết định cụ thể còn tuỳ tuổi, kết quả cũ và kế hoạch mang thai.
Thời gian chờ phiếu: các bài trong nước thường ghi vài ngày, ở Anh là 4-8 tuần, tuỳ nơi đọc mẫu. Nên hỏi ngày hẹn trước khi về.
Phiếu “bình thường” cũng chưa phải điểm kết thúc. Sau sinh thiết thường phải sàng lọc dày hơn trong vài năm sau, vì mẩu bấm chỉ đại diện cho vài điểm và HPV có thể còn tồn tại. Lịch hẹn cụ thể do bác sĩ đặt theo phiếu HPV, Pap và kết quả soi.
Có ảnh hưởng tới việc mang thai sau này?
Bấm vài mẩu mô nhỏ không làm ngắn cổ tử cung. Dữ liệu về sinh non chủ yếu đến từ phụ nữ đã được cắt bỏ một phần cổ tử cung. Tổng quan Cochrane 2017 (69 nghiên cứu, hơn 6 triệu lần mang thai) cho thấy nguy cơ tăng theo độ sâu phần mô bị cắt:
Tỷ lệ sinh non dưới 37 tuần theo độ sâu phần mô đã cắt
| Chưa điều trị | 3,4% |
| Dưới 10-12 mm | 7,1% |
| Trên 10-12 mm | 9,8% |
| Trên 15-17 mm | 10,1% |
| Từ 20 mm | 10,2% |
Số liệu từ nghiên cứu quan sát, chất lượng bằng chứng thấp đến rất thấp.
Phá huỷ mô (đốt, áp lạnh) ảnh hưởng ít hơn cắt, điều trị lặp lại làm nguy cơ tăng thêm, và CIN chưa điều trị cũng nhỉnh hơn dân số chung. Vì vậy người có CIN 2 còn muốn sinh con có thể chọn theo dõi; người từng làm LEEP nên báo bác sĩ sản khoa khi có thai.
Đang mang thai mà cần đánh giá: soi kèm bấm mẫu trong thai kỳ được xem là an toàn, nhưng không nạo ống khi có thai; điều trị CIN thường dời tới sau sinh, trừ khi nghi ung thư.
Hiểu lầm thường gặp quanh việc lấy mẫu mô
Phần lớn nỗi sợ quanh sinh thiết đến từ việc gộp chung nó với điều trị hoặc với chẩn đoán ung thư. Đặt từng hiểu lầm cạnh điều các hướng dẫn thực sự nói sẽ thấy rõ hơn.
Hiểu lầm: bị chỉ định sinh thiết tức là bác sĩ nghĩ đã có ung thư. Thực tế, sinh thiết dùng để phân độ vùng nghi ngờ; phần lớn kết quả bất thường là tế bào tiền ung thư hoặc không có tổn thương, không phải ung thư.
Hiểu lầm: dịch đen sau bấm là nhiễm trùng. Đó chủ yếu là thuốc cầm máu bong ra. Điều đáng lo là khi dịch kèm sốt, đổi mùi hoặc đau tăng.
Hiểu lầm: sinh thiết làm khó có con. Số liệu sinh non ở trên gắn với cắt bỏ mô và tăng theo độ sâu vết cắt; bấm vài mẩu nhỏ không làm ngắn cổ tử cung.
Hiểu lầm: lấy mẫu xong là đã chữa luôn. Bấm sinh thiết chỉ để chẩn đoán; điều trị, nếu cần, là bước riêng sau khi có phiếu.
Hiểu lầm: phiếu bình thường thì không cần khám lại. Vẫn cần sàng lọc theo lịch bác sĩ hẹn, thường dày hơn nếu HPV còn dương tính.
Khi nào cần đi khám, không chờ lịch hẹn
Có bốn tình huống nên chủ động liên hệ bác sĩ thay vì chờ tới ngày hẹn kế tiếp. Hai tình huống đầu liên quan tới phiếu sàng lọc, hai tình huống sau liên quan tới diễn tiến sau thủ thuật.
- Có phiếu HPV 16/18 dương tính hoặc Pap báo HSIL mà chưa được soi: hẹn khám phụ khoa sớm, mang theo phiếu.
- Ra máu sau quan hệ, giữa chu kỳ hoặc sau mãn kinh: đi khám dù lần sàng lọc gần nhất bình thường.
- Quá hẹn mà chưa có phiếu kết quả: chủ động gọi nơi đã làm thủ thuật.
- Sau lấy mẫu ra máu ướt băng mỗi giờ, sốt, đau dữ dội: tới cơ sở cấp cứu ngay trong ngày.
Câu hỏi thường gặp
Bấm mẫu ở cổ tử cung có đau nhiều không?
Thường chỉ khó chịu nhẹ lúc bấm, sau đó âm ỉ bụng dưới 1-2 ngày. Cảm giác ở mỗi người không giống nhau; căng thẳng làm cảm giác khó chịu tăng lên.
Cả buổi soi và lấy mẫu mất bao lâu?
Buổi soi thường kéo dài 10-20 phút, phần bấm chỉ vài giây mỗi vị trí. Nên tính thêm thời gian hỏi bệnh, nghỉ sau thủ thuật và nghe dặn dò.
Chi phí cho một lần lấy mẫu gồm những phần nào?
Đang hành kinh có lấy mẫu được không?
Nên dời lịch, vì máu kinh che khuất cổ tử cung và làm mẫu khó đọc. Ra máu bất thường ngoài chu kỳ thì vẫn nên đi khám.
Vết bấm cần bao lâu để lành?
Rỉ máu và dịch sẫm màu thường hết sau vài ngày đến khoảng một tuần. Sau LEEP, có người ra máu tới 4 tuần.
Sau sinh thiết bao lâu thì được quan hệ trở lại?
Khoảng một tuần sau bấm mẫu, hoặc theo lời bác sĩ; sau LEEP hay khoét chóp là 4-6 tuần. Quan hệ sớm dễ gây ra máu lại và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Chưa lấy mẫu mô thì đã biết chắc là ung thư hay chưa?
Kết luận
Sinh thiết chuyển câu hỏi “có thể có vấn đề” thành một phân độ cụ thể. Biết phiếu ghi CIN mấy giúp trao đổi với bác sĩ về bước tiếp theo bình tĩnh hơn.
Phòng khám Phụ sản Alpha (53 Nguyễn Trãi, phường Khương Đình (Thanh Xuân cũ), Hà Nội) bấm sinh thiết sau khám và soi khi bác sĩ thấy cần; mẫu mô được gửi làm giải phẫu bệnh, và bác sĩ hẹn tái khám để giải thích phiếu. Có thể đặt lịch trước để chọn ngày ngoài kỳ kinh. Chị em ở gần có thể đọc thêm về phòng khám phụ khoa gần Đống Đa, có chỉ dẫn đường đi và giờ khám.
Nguồn tham khảo
- Bộ Y tế, Quyết định số 3792/QĐ-BYT (17/12/2024), hướng dẫn chuyên môn về dự phòng bệnh ở cổ tử cung.
- ASCCP, Risk-Based Management Consensus Guidelines 2019 và hướng dẫn thực hành trong thai kỳ (2024).
- NCI, các bước tiếp theo sau phiếu sàng lọc cổ tử cung bất thường.
- NHS, Colposcopy, ngày làm thủ thuật và kết quả.
- ACOG, FAQ135 về soi cổ tử cung.
- Mayo Clinic, Colposcopy (cập nhật 05/2024): chuẩn bị, thời gian, chăm sóc sau bấm mẫu.
- Johns Hopkins Medicine, Cervical Biopsy: các cách lấy mẫu và hồi phục.
- Kyrgiou M và cộng sự, tổng quan Cochrane 2017 về kết cục sản khoa sau điều trị CIN.
