Cập nhật ngày 07/08/2026
Sau sinh là giai đoạn cơ thể người mẹ cần thời gian để hồi phục sau quá trình mang thai và sinh nở. Việc chăm sóc đúng cách trong 6 tuần đầu sau sinh không chỉ giúp sản phụ phục hồi sức khỏe nhanh hơn mà còn giảm nguy cơ nhiễm trùng, băng huyết, trầm cảm sau sinh và tạo điều kiện thuận lợi để nuôi con bằng sữa mẹ. Bên cạnh sự chăm sóc của nhân viên y tế, sự hỗ trợ từ chồng và gia đình cũng đóng vai trò rất quan trọng trong giai đoạn này.
Chế độ dinh dưỡng sau sinh
Sau sinh, cơ thể mẹ mất nhiều năng lượng và máu, đồng thời cần thêm dưỡng chất để sản xuất sữa nuôi con. Vì vậy, sản phụ nên ăn uống đầy đủ và đa dạng, không nên kiêng khem quá mức theo các quan niệm dân gian.
Khẩu phần ăn cần đảm bảo đủ 4 nhóm thực phẩm gồm tinh bột, chất đạm, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất. Nên tăng cường các thực phẩm giàu sắt, protein, canxi và vitamin như thịt nạc, cá, trứng, sữa, rau xanh, trái cây tươi và các loại đậu.
Mẹ nên uống khoảng 2–3 lít nước mỗi ngày, có thể bổ sung thêm sữa hoặc nước ép trái cây để hỗ trợ tiết sữa. Đồng thời, tiếp tục sử dụng viên sắt, acid folic hoặc các vitamin theo hướng dẫn của bác sĩ. Hạn chế đồ uống chứa nhiều caffeine, rượu bia và các chất kích thích vì có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và trẻ bú mẹ.
Cho con bú sớm và đúng cách
Sau sinh, nếu điều kiện sức khỏe của mẹ và bé cho phép, nên thực hiện da kề da và cho trẻ bú trong giờ đầu sau sinh. Sữa non chứa nhiều kháng thể quý giá giúp tăng cường miễn dịch cho trẻ, đồng thời việc bú sớm còn kích thích tiết sữa và giúp tử cung co hồi tốt hơn, giảm nguy cơ băng huyết sau sinh.
Trong những ngày đầu, mẹ nên cho bé bú theo nhu cầu, không giới hạn số lần bú. Nếu có tình trạng căng tức vú hoặc tắc tia sữa, cần cho trẻ bú thường xuyên, điều chỉnh tư thế bú đúng hoặc tham khảo nhân viên y tế để được hướng dẫn xử trí, tránh tự ý xoa bóp mạnh gây tổn thương tuyến vú.
Vệ sinh cơ thể và vùng kín
Sản phụ cần giữ vệ sinh cơ thể sạch sẽ để phòng ngừa nhiễm khuẩn. Trong thời gian còn sản dịch, nên vệ sinh vùng kín ít nhất 2–3 lần mỗi ngày hoặc nhiều hơn nếu sản dịch ra nhiều. Sau khi vệ sinh cần lau khô bằng khăn sạch và thay băng vệ sinh thường xuyên.
Việc tắm gội sau sinh hoàn toàn có thể thực hiện khi sức khỏe ổn định. Mẹ nên tắm nhanh bằng nước ấm trong phòng kín gió, không ngâm mình trong bồn tắm và lau khô người ngay sau khi tắm. Đối với sản phụ sinh mổ hoặc có vết khâu tầng sinh môn, cần giữ vết mổ sạch, khô và theo dõi các dấu hiệu sưng đỏ, chảy dịch hoặc đau tăng bất thường.
Nghỉ ngơi và vận động hợp lý
Những tuần đầu sau sinh, sản phụ cần ngủ đủ giấc và tranh thủ nghỉ ngơi khi em bé ngủ để cơ thể có thời gian phục hồi. Gia đình nên hỗ trợ việc nhà và chăm sóc em bé để mẹ giảm bớt áp lực.
Bên cạnh nghỉ ngơi, mẹ cũng nên vận động nhẹ nhàng như đi lại trong phòng, tập hít thở hoặc các bài tập sàn chậu theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Vận động sớm giúp giảm nguy cơ huyết khối, cải thiện tuần hoàn và hỗ trợ cơ thể hồi phục nhanh hơn.
Theo dõi các dấu hiệu bất thường sau sinh
Sau sinh, sản phụ cần theo dõi sức khỏe hằng ngày để phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm. Cần đến ngay cơ sở y tế nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:
- Ra máu âm đạo nhiều, máu đỏ tươi kéo dài hoặc có nhiều cục máu đông.
- Sốt từ 38°C trở lên hoặc rét run.
- Đau bụng tăng dần, sản dịch có mùi hôi.
- Vết mổ hoặc vết khâu sưng đỏ, chảy dịch hoặc đau nhiều.
- Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, phù nhiều ở mặt hoặc tay chân.
- Khó thở, đau ngực, ngất hoặc co giật.
Việc phát hiện và điều trị sớm các biến chứng có thể giúp bảo vệ sức khỏe, thậm chí tính mạng của người mẹ.
Chăm sóc sức khỏe tinh thần
Sau sinh, nhiều phụ nữ có thể gặp tình trạng thay đổi cảm xúc do biến động nội tiết, thiếu ngủ và áp lực chăm con. Cảm giác buồn, lo lắng hoặc dễ xúc động trong vài ngày đầu thường sẽ cải thiện dần.
Tuy nhiên, nếu những biểu hiện như buồn bã kéo dài, mất ngủ, chán ăn, mệt mỏi, không muốn chăm sóc con hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân hay em bé xuất hiện và kéo dài trên hai tuần, sản phụ cần được khám và tư vấn sớm vì đây có thể là dấu hiệu của trầm cảm sau sinh.
Gia đình, đặc biệt là người chồng, nên thường xuyên động viên, chia sẻ công việc chăm con và tạo môi trường tâm lý tích cực để giúp mẹ vượt qua giai đoạn này.
Tái khám và kế hoạch hóa gia đình
Sản phụ nên tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ, thường vào khoảng 4–6 tuần sau sinh để đánh giá quá trình hồi phục, kiểm tra sức khỏe và được tư vấn chăm sóc sau sinh.
Ngay cả khi đang cho con bú, khả năng mang thai vẫn có thể trở lại. Vì vậy, nếu có quan hệ tình dục sau thời kỳ hậu sản, vợ chồng nên trao đổi với bác sĩ để lựa chọn biện pháp tránh thai phù hợp, đảm bảo khoảng cách an toàn giữa các lần mang thai và bảo vệ sức khỏe sinh sản của người mẹ.
Phòng khám Phụ sản Alpha. Địa chỉ: số 53 đường Nguyễn Trãi, phường Khương Đình, thành phố Hà Nội.
Nguồn: Sức khỏe & đời sống
