
Cập nhật ngày 15/11/2026
Khi bác sĩ đặt mỏ vịt, cổ tử cung bình thường hiện ra như một khối tròn, chắc, bề mặt nhẵn màu hồng nằm ở đỉnh âm đạo, giữa có một lỗ nhỏ. Quanh lỗ ấy thường có một vùng đỏ hơn và đôi khi vài nốt nhỏ màu trắng ngà hay vàng nhạt; phần lớn đó là cấu trúc bình thường chứ không phải tổn thương. Hình ảnh bình thường cũng không giống nhau ở mọi người: hình dạng, màu sắc và vị trí các lớp tế bào thay đổi theo tuổi, số lần sinh, chu kỳ kinh, thai kỳ và mãn kinh.

Vị trí và kích thước: mỗi nguồn ghi một con số
Cổ tử cung là phần thấp của tử cung, nằm giữa bàng quang ở trước và trực tràng ở sau. Khoảng một nửa nhô vào âm đạo (phần nhìn thấy khi khám), nửa còn lại nằm phía trên. Khi tử cung ngả trước, lỗ cổ tử cung hướng về thành sau âm đạo; khi tử cung ngả sau, cổ tử cung hướng ra trước nên lúc mới đặt mỏ vịt có thể khó tìm hơn.
Con số kích thước lệch nhau giữa các tài liệu vì cách đo khác nhau: đo trên giải phẫu, ước lượng khi khám hay đo trên siêu âm, nên mỗi tài liệu ghi một con số khác nhau. Cẩm nang soi cổ tử cung của IARC (2017) ghi cổ tử cung dài khoảng 4 cm, đường kính khoảng 3 cm; đây là số trung bình ở người trưởng thành, người đã sinh có số đo lớn hơn, còn sau mãn kinh thì nhỏ hơn. Trong khi đó, nhiều bài tiếng Việt phổ thông ghi khoảng 2,5-3 cm, thường không kèm nguồn hay cách đo, nên chênh vài milimét đến một centimét so với tài liệu quốc tế.
Còn trên siêu âm khi mang thai, bác sĩ đo chiều dài kênh cổ tử cung theo mốc tuần thai. Đây là chỉ số riêng của thai kỳ với ngưỡng riêng, được giải thích trong bài cổ tử cung ngắn.
Khi không mang thai, bác sĩ hiếm khi cần đo chiều dài này. Điều thú vị hơn là tỷ lệ giữa cổ và thân tử cung đổi theo từng giai đoạn đời người:
Cổ tử cung chiếm bao nhiêu phần chiều dài tử cung
Trước dậy thì
Tuổi sinh sản
Sau mãn kinh
Sau mãn kinh, thân tử cung teo nhỏ nên cổ tử cung chiếm phần lớn hơn.
Nhìn qua mỏ vịt: bác sĩ đánh giá những gì
Khi khám mỏ vịt, cổ tử cung là một khối mô nhẵn, chắc, nổi lên giữa niêm mạc âm đạo nhiều nếp gấp. Bác sĩ thường xem bề mặt phần cổ ngoài trước: bình thường nó trơn, hơi trong, màu hồng, được phủ bởi biểu mô lát nhiều lớp giống thành âm đạo. Vùng sát lỗ ngoài thì khác, thường đỏ đậm và lổn nhổn như chùm nho nhỏ. Đó là biểu mô trụ một lớp, mạch máu bên dưới lộ màu qua nên trông đỏ, chứ đây không phải vết trợt.
Tiếp đến là lỗ ngoài: ở người chưa sinh qua đường âm đạo, lỗ tròn nhỏ; ở người đã sinh, lỗ thường là khe ngang chia cổ tử cung thành môi trước và môi sau. Chất nhầy có thể trong hoặc trắng đục tùy thời điểm, quanh giữa chu kỳ thường nhiều và trong. Nếu thấy vài nốt nhỏ màu trắng ngà hay vàng nhạt, phần lớn đó là nang Naboth, tức tuyến bị bít lại, chứa chất nhầy, có mạch máu nhỏ phân nhánh đều chạy trên bề mặt.
Nang Naboth và vùng biểu mô trụ lộ ra ngoài (lộ tuyến) là hai hình ảnh khiến nhiều người lo nhất khi đọc phiếu, dù y văn xếp cả hai vào nhóm hình ảnh bình thường. Hai chủ đề này có bài riêng: nang Naboth cổ tử cung và lộ tuyến độ 1 nghĩa là gì.
Vùng chuyển tiếp: phần trông bình thường nhưng cần xem kỹ nhất
Ống cổ tử cung được lót bởi biểu mô trụ, phần cổ ngoài được phủ biểu mô lát. Đường gặp nhau của hai loại biểu mô gọi là ranh giới lát - trụ. Ranh giới này không cố định: nó dịch ra ngoài quanh thời điểm bắt đầu có kinh và trong lần mang thai đầu, rồi lùi dần vào trong khi lớn tuổi. Ở vùng biểu mô trụ đã lộ ra, các tế bào dần chuyển thành biểu mô lát mới (quá trình chuyển sản). Dải mô nằm giữa ranh giới cũ và ranh giới mới được gọi là vùng chuyển tiếp.
Trong danh pháp soi cổ tử cung quốc tế, vùng chuyển tiếp được xếp thành ba loại, và đây là dòng chữ hay gặp trên phiếu soi. Ở loại 1, toàn bộ vùng chuyển tiếp lộ ra ở cổ ngoài, nhìn thấy trọn vẹn, thường gặp ở phụ nữ trẻ trong tuổi sinh sản. Loại 2 có một phần đã lùi sâu vào trong ống, song bác sĩ vẫn quan sát hết; tình huống này gặp khi ranh giới bắt đầu lùi vào trong, thường ở tuổi lớn hơn. Loại 3 có phần trong ống không nhìn thấy hết và thường gặp sau mãn kinh.
Cổ tử cung thay đổi ra sao qua từng giai đoạn
Cùng một người, cổ tử cung lúc 20 tuổi, khi mang thai và sau mãn kinh có thể trông khác hẳn. Trong vài năm đầu sau khi bắt đầu có kinh, ranh giới lát - trụ dịch ra cổ ngoài, vùng đỏ quanh lỗ rộng hơn và quá trình chuyển sản diễn ra mạnh.
Trong mỗi chu kỳ kinh, giữa chu kỳ cổ tử cung tiết nhiều chất nhầy trong; hình ảnh soi ở thời điểm này rõ nhất vì biểu mô trụ được nhìn qua lớp nhầy trong suốt. Người dùng biện pháp ngừa thai chứa nội tiết có thể có vùng biểu mô trụ ở cổ ngoài rộng hơn, và mạng mạch máu dạng lưới dễ thấy hơn do biểu mô mỏng hơn.
Khi mang thai, bề mặt cổ tử cung nhiều mạch máu hơn, ngả màu xanh tím, nhung mao biểu mô trụ phì đại; “biến đổi màng rụng” cũng được xếp là hình ảnh bình thường của thai kỳ. Sau sinh thường, lỗ ngoài chuyển thành khe ngang và cổ tử cung to hơn so với người chưa sinh. Đến sau mãn kinh, biểu mô lát mỏng, nhạt màu, kém bóng, dễ có chấm xuất huyết nhỏ chỉ do đặt mỏ vịt, còn ranh giới lát - trụ thường lùi vào trong ống. Những thay đổi ở tuổi mãn kinh được bàn thêm trong bài mãn kinh là gì.
Hình ảnh khi nội soi cổ tử cung: thế nào là bình thường
Cụm từ “nội soi cổ tử cung” mà nhiều người dùng thực ra chỉ thủ thuật soi cổ tử cung: máy soi phóng đại đặt bên ngoài, quan sát qua mỏ vịt, không đưa ống soi vào trong. Bác sĩ quan sát ba lượt: sau khi lau bằng nước muối sinh lý, sau khi bôi dung dịch acid acetic và sau khi bôi dung dịch iod Lugol. Quy trình và cách chuẩn bị được trình bày ở bài soi cổ tử cung là gì; phần dưới chỉ giải thích các kết quả bình thường.
| Bước quan sát | Biểu mô lát (phần hồng) | Biểu mô trụ (phần đỏ) |
|---|---|---|
| Nước muối sinh lý | Hồng, nhẵn, có thể thấy mạch máu dạng lưới hoặc dạng chấm mảnh | Đỏ, dạng chùm nho, mỗi nhung mao có một quai mao mạch |
| Acid acetic khoảng một phút | Hơi xỉn và nhạt đi; đường ranh giới có thể hiện thành một vạch trắng mảnh | Bớt đỏ, đầu các nhung mao trắng nhạt |
| Iod Lugol | Bắt màu nâu gụ đậm, đều (do chứa glycogen) | Không bắt màu; đây là bình thường |
Danh pháp soi cổ tử cung xếp các mục sau vào nhóm hình ảnh soi bình thường: biểu mô lát nguyên thủy (trưởng thành hoặc teo), biểu mô trụ và lộ tuyến, biểu mô chuyển sản lát, nang Naboth, lỗ tuyến, biến đổi màng rụng khi mang thai. Nếu phiếu chỉ ghi các mục này, đó là kết quả trong giới hạn bình thường. Cần lưu ý vùng chuyển sản còn non có thể hơi trắng sau acid acetic và bắt màu Lugol loang lổ, nên đôi khi khó tách nó khỏi tổn thương mức độ thấp chỉ bằng mắt; khi còn nghi ngờ, bác sĩ cân nhắc sinh thiết.
Phiếu soi là bản mô tả hình ảnh, chưa phải chẩn đoán. Dòng “biểu mô chuyển sản lát” hoàn toàn bình thường ở người 30 tuổi, nhưng được đọc cẩn trọng hơn nếu kèm ra máu sau quan hệ. Khi nhận phiếu, nên hỏi bác sĩ: vùng chuyển tiếp thuộc loại nào, có chỗ nào phải để ý thêm, bao lâu nên kiểm tra lại.

Biến thể lành tính hay dấu hiệu cần đánh giá thêm
Bảng sau giúp chuẩn bị câu hỏi cho bác sĩ, không dùng để tự chẩn đoán:
| Hình ảnh | Thường là biến thể bình thường khi | Cần bác sĩ đánh giá thêm khi |
|---|---|---|
| Vùng đỏ quanh lỗ (lộ tuyến) | Không ra máu bất thường, khí hư không đổi màu mùi | Ra máu sau quan hệ hoặc giữa kỳ kinh, dịch nhiều có mùi |
| Nốt trắng ngà, vàng nhạt (nang Naboth) | Nhỏ, mạch máu phân nhánh đều trên bề mặt | Rất lớn làm biến dạng cổ tử cung hoặc che chỗ lấy mẫu tế bào |
| Khối nhỏ đỏ lòi ra ở lỗ ngoài | Thường là polyp lành tính | Nên để bác sĩ kiểm tra; tùy trường hợp có thể lấy bỏ và gửi giải phẫu bệnh |
| Vùng trắng sau acid acetic | Trắng mỏng, mờ, đúng vùng chuyển sản non | Trắng dày, bờ sắc, xuất hiện nhanh, kèm mạch máu dạng chấm thô hoặc khảm thô |
| Mạch máu | Phân nhánh đều, nhỏ dần | Mạch không điển hình, dễ chảy máu; thuộc nhóm nghi ngờ xâm lấn |
| Bề mặt | Nhẵn, liên tục | Sùi, loét, mảng trắng sừng hóa nhìn thấy cả trước khi bôi thuốc |
Hình ảnh ở cột phải chưa phải là chẩn đoán ung thư: viêm, chuyển sản hay tổn thương nhẹ do HPV đều có thể trông tương tự, và chỉ giải phẫu bệnh mới xác định được bản chất.
Chuẩn bị và diễn tiến một lần khám có đặt mỏ vịt
Một lần đặt mỏ vịt chỉ mất vài phút, và vài chuẩn bị nhỏ giúp bác sĩ quan sát rõ hơn. Thao tác đặt mỏ vịt kèm lấy tế bào thường xong trong chưa đầy 5 phút, tính cả buổi hẹn cũng chỉ chừng 10 phút. Máu kinh hay thuốc đặt còn sót lại có thể phủ lên bề mặt, làm hình ảnh khó đánh giá.
Trước khi đến khám
- Chọn ngày không có kinh, vì máu kinh làm khó quan sát và khó lấy mẫu.
- Tránh thuốc đặt, gel bôi trơn, kem âm đạo trong 2 ngày trước nếu buổi khám có lấy mẫu tế bào, vì chúng dễ làm sai lệch mẫu.
- Ghi sẵn ngày bắt đầu của lần hành kinh gần đây nhất, biện pháp tránh thai đang dùng, số lần sinh và cách sinh, đã mãn kinh chưa, kết quả sàng lọc lần trước.

Trong lúc khám
Người được khám nằm ngửa, hai gối co; bác sĩ đưa mỏ vịt trơn nhẵn vào âm đạo, mở nhẹ để thấy cổ tử cung, quan sát hoặc lấy mẫu rồi rút ra. Nhiều người chỉ thấy căng tức hay khó chịu nhẹ, cảm giác tuỳ từng người. Có thể xin dùng loại mỏ vịt nhỏ hơn hoặc xin dừng bất cứ lúc nào; người đã mãn kinh nên báo trước vì niêm mạc mỏng dễ khó chịu hơn.
Sau khi khám
Nên liên hệ bác sĩ khi: lượng máu ra nhiều, hoặc máu ít nhưng rỉ mãi quá vài giờ không dứt.
Hiểu sai hay gặp quanh một cổ tử cung bình thường
Phần lớn lo lắng đến từ việc so hình ảnh của mình với hình mẫu “hồng đều, tròn trịa” trên mạng. Hiểu lầm phổ biến nhất là cổ tử cung bình thường phải hồng đều, không có chỗ đỏ. Thực tế, vùng đỏ quanh lỗ là biểu mô trụ, không phải vết trợt. Lộ tuyến gắn với nội tiết tố nữ, hay gặp ở người trẻ, khi mang thai, sau sinh và khi dùng biện pháp tránh thai chứa nội tiết.
Có lộ tuyến cũng không có nghĩa là phải can thiệp: phần lớn người có lộ tuyến chẳng thấy gì bất thường và cũng không phải điều trị, bác sĩ chỉ cân nhắc khi ra máu hoặc ra dịch kéo dài ảnh hưởng sinh hoạt.
Nhiều người cũng tưởng nốt trắng, vàng trên cổ tử cung là khối u, trong khi nang Naboth có kích thước từ vài milimét đến vài centimét, được xếp là bình thường và không có liên hệ gì với ung thư hay giai đoạn trước ung thư. Tương tự, lỗ ngoài hình khe không có nghĩa là cổ tử cung bị rách; khe ngang là thay đổi bình thường ở người đã sinh thường.
Hiểu lầm đáng ngại nhất là nghĩ cổ tử cung nhìn đẹp thì không cần sàng lọc. Giai đoạn tiền ung thư gần như không có biểu hiện, nên sàng lọc định kỳ vẫn cần thiết dù cổ tử cung nhìn bình thường. Hình dạng và màu sắc bề mặt không cho biết tế bào bên dưới có thay đổi hay không. Mốc sàng lọc ở mỗi nước có thể khác khuyến cáo chung; bác sĩ tư vấn theo tuổi và tiền sử từng người.
Khi nào cần đi khám
Các triệu chứng dưới đây thường do nguyên nhân lành tính nhưng vẫn nên được bác sĩ kiểm tra, kể cả khi đã quen với chúng:
- Ra máu khi quan hệ, sau quan hệ hoặc giữa các kỳ kinh: đặt lịch khám phụ khoa sớm, không chờ lần khám định kỳ.
- Ra máu sau khi đã mãn kinh: đi khám sớm, không trì hoãn.
- Khí hư đổi màu, mùi hoặc lượng, quan hệ thấy đau, đau vùng chậu hay thắt lưng dưới kéo dài: khám để tìm nguyên nhân.
- Ra máu nhiều, choáng, sốt cao kèm đau bụng dưới: đến cơ sở cấp cứu.
- Không triệu chứng nhưng đã quá hạn sàng lọc: hẹn lịch làm sàng lọc đúng hạn.
Câu hỏi thường gặp
Cổ tử cung màu đỏ có phải đang viêm?
Không nhất thiết. Biểu mô trụ quanh lỗ cổ tử cung vốn đỏ hơn phần còn lại vì chỉ có một lớp tế bào. Viêm thường kèm phù nề, dịch mủ, dễ chảy máu khi chạm, khí hư thay đổi. Bác sĩ phân biệt hai tình trạng này khi khám, có thể kèm xét nghiệm dịch khi cần.
Đã sinh mổ thì lỗ cổ tử cung tròn hay dẹt?
Tài liệu giải phẫu gắn hình khe ngang với sinh qua đường âm đạo. Người chỉ sinh mổ thường không có thay đổi này, trừ khi đã chuyển dạ lâu trước mổ; bác sĩ ghi theo hình ảnh thực tế.
Phiếu soi ghi “không thấy ranh giới lát - trụ” có đáng lo?
Đây là mô tả hay gặp sau mãn kinh, khi ranh giới đã lùi vào ống cổ tử cung, thường đi kèm ghi chú vùng chuyển tiếp loại 3. Nó không phải là bệnh, chỉ cho biết lần soi chưa quan sát được trọn vùng cần đánh giá. Khi đó bác sĩ thường dựa thêm vào phiếu tế bào học lần gần nhất, kết quả xét nghiệm HPV nếu có, cùng triệu chứng như ra máu sau mãn kinh, từ đó cân nhắc chỉ theo dõi hay làm thêm thăm dò.
Có nên đi khám phụ khoa khi đang có kinh?
Khám định kỳ thì nên hẹn ngày không có kinh, vì máu kinh che bề mặt cổ tử cung; nếu đến hẹn mà hành kinh thì nên đổi lịch. Khi ra máu bất thường hay đau bụng nhiều thì không cần chờ hết kinh.
Ra ít máu sau khi khám mỏ vịt có sao không?
Thường không đáng lo. Ra máu nhẹ sau sàng lọc hay gặp và thường dứt sau vài giờ, vì biểu mô trụ quanh lỗ cổ tử cung rất mỏng. Nên liên hệ bác sĩ khi máu ra nhiều hoặc rỉ nhẹ kéo dài quá vài giờ.
Bao lâu nên kiểm tra cổ tử cung một lần?
Tùy khuyến cáo từng nơi. WHO khuyên dùng loại xét nghiệm có hiệu năng cao, cách nhau 5-10 năm, bắt đầu từ 30 tuổi, còn NHS (Anh) mời phụ nữ 25-64 tuổi sàng lọc mỗi 5 năm. Lịch cụ thể của mỗi người được bác sĩ chọn dựa trên tuổi, tiền sử và kết quả các lần trước.
Kết luận
Hồng đều từ tâm ra rìa không phải là điều kiện để được coi là bình thường: vùng đỏ quanh lỗ, vài nang Naboth hay lỗ ngoài hình khe đều là sinh lý. Thứ cần xem là có triệu chứng gì kèm theo và phiếu sàng lọc nói gì.
Tại Phòng khám Phụ sản Alpha (53 Nguyễn Trãi, phường Khương Đình (Thanh Xuân cũ), Hà Nội), khám phụ khoa (mã 13.165) cùng soi cổ tử cung (mã 13.166) thuộc danh mục kỹ thuật được Sở Y tế Hà Nội cấp phép; bác sĩ có thể giải thích các mục trên phiếu. Mức phí khám phụ khoa đang công bố: 300.000đ/lần (tiêu chuẩn), 500.000đ/lần (chuyên gia); mức này có thể được cập nhật, phòng khám báo lại khi bạn hẹn lịch. Nếu phát sinh thủ thuật, bác sĩ báo chi phí để bạn đồng ý rồi mới làm. Danh sách dịch vụ có ở mục điều trị phụ khoa, mức giá cập nhật ở bảng giá khám. Chi tiết về khám phụ khoa Thanh Xuân có ở bài viết riêng của phòng khám.
Nguồn tham khảo
- IARC (Prendiville W, Sankaranarayanan R): Colposcopy and Treatment of Cervical Precancer, Chapter 2: Anatomy of the uterine cervix and the transformation zone (IARC Technical Report No. 45, 2017)
- IARC: Colposcopy and Treatment of Cervical Precancer, Chapter 8: Colposcopic appearance of the normal cervix (2017)
- IARC: Colposcopic terminology: the 2011 IFCPC nomenclature (2017)
- StatPearls, NCBI Bookshelf: Anatomy, Abdomen and Pelvis: Uterus (cập nhật 2025) và Female Internal Genitals (cập nhật 2025)
- StatPearls, NCBI Bookshelf: Gynecologic Pelvic Examination (2024)
- NHS: Symptoms of cervical cancer (xem xét lần cuối 04/09/2024); Newcastle Hospitals NHS: Cervical ectropion and Nabothian follicles, cập nhật 05/2025
- NHS: What happens at your cervical screening appointment và How to book cervical screening; When you’ll be invited for cervical screening
- WHO: Cervical cancer (tờ thông tin, tháng 7/2026)
